Zaufanie do zawodów: kto króluje w rankingach, a kto kończy stawkę?

Zaufanie do zawodów to lustro społecznych wartości i priorytetów. Największym poważaniem cieszą się profesje wymagające odpowiedzialności, troski i odwagi, podczas gdy politycy, influencerzy i duchowni regularnie zamykają rankingi zaufania.

Dane globalne: Polska na szarym końcu zaufania

Jak wynika z raportu Ipsos Global Trustworthiness Index 2024, najbardziej ufne społeczeństwa znajdują się w Azji, m.in. w Indonezji, Indiach i Tajlandii. Niestety sytuacja w naszym regionie wygląda zupełnie inaczej - kraje takie jak Polska, Węgry czy Rumunia znalazły się na końcu skali, a Polska osiągnęła wynik -319, jeden z najniższych w skali.

Zbliżenie na grupę zawodową naukowców i badaczy: jak ufa im świat?

Pozostając przy naukowcach: w badaniu, w którym wzięło udział prawie 72 tys. respondentów z 68 krajów, sprawdzano, do jakiego stopnia naukowcy powinni angażować się w życie społeczne i podejmowanie decyzji politycznych, a także jakie kwestie powinny być ich priorytetem i jak to wiąże się z zaufaniem do nauki. Badanie opisane w artykule „Trust in scientists and their role in society across 68 countries” w „Nature Human Behaviour” wykorzystało wielowymiarowy indeks zaufania. Średni wynik wśród wszystkich krajów wyniósł 3,62 w pięciostopniowej skali (1 - bardzo niski, 5 - bardzo wysoki), a w żadnym państwie nie odnotowano niskiego zaufania do naukowców.

Z perspektywy globalnej naukowcy są jedną z grup zawodowych cieszących się stosunkowo wysokim poziomem zaufania, co pokazuje międzynarodowe badanie przeprowadzone w 68 krajach na blisko 72 tys. respondentów. Większość ludzi deklaruje, że ufa naukowcom i uważa, że powinni oni odgrywać znaczącą rolę w życiu społecznym i procesach podejmowania decyzji publicznych, co może mieć szczególne znaczenie w obliczu globalnych wyzwań, takich jak pandemia czy zmiany klimatyczne. Choć poziom zaufania różni się między państwami — od średnio wysokiego w Egipcie i Indiach po relatywnie niższy w Albanii czy Rosji — ogólny obraz wskazuje na to, że wiara w kompetencje badaczy pozostaje wysoka, a naukowcy są postrzegani jako wykwalifikowani, uczciwi i zaangażowani w dobro wspólne.

Lekarze, strażacy i naukowcy na 1 miejscu rankingów w Polsce

Jak pokazują badania, najczęściej ufamy zawodom wymagającym dużej odpowiedzialności i troski o nasze bezpieczeństwo. Są to przede wszystkim profesje medyczne, ale także takie, które powszechnie uznaje się za prestiżowe, jak pilot samolotu pasażerskiego. Na szczycie rankingu od lat króluje zawód strażaka, który w zasadzie niezmiennie utrzymuje swoją pozycję społeczną - to praca, o której opinia publiczna mówi nie tyle pochlebnie, co wręcz podkreśla jej niezwykły trud i niebezpieczeństwo. I choć zawód lekarza należy do wymagających i w wielu momentach ryzykownych, nigdy nie cieszył się aż tak wysoką dozą zaufania. Prawdopodobnie wynika to z jego zróżnicowania oraz całościowego postrzegania systemu opieki zdrowotnej.

SW Research po raz piąty przedstawiło swoją analizę dotyczącą poważania poszczególnych zawodów przez Polaków. W badaniu z 2025 roku po raz pierwszy do zestawu dołączono pilota samolotu pasażerskiego, który od razu znalazł się wysoko w rankingu, z wynikiem 81,0%. Wyżej znalazły się jedynie zawody: ratownik medyczny (81,5%) i strażak(83,0%).

Podobne obserwacje przynosi badanie CBOS z 2025 roku, w którym na szczycie rankingu również dominują strażacy, pielęgniarki i lekarze. Wśród zawodów wysoko ocenianych społecznie znajdują się także profesje, które nie zawsze kojarzą się z prestiżem w mediach, ale cieszą się dużym społecznym szacunkiem - w tym górnicy i wykwalifikowani robotnicy.

Wyniki CBOS 2025 Prestiż zawodów, czyli które profesje cieszą się obecnie największym szacunkiem społecznym:

Strażak (95%)
Pielęgniarka (91%)
Robotnik wykwalifikowany, np. tokarz, murarz (87%)
Górnik (83%) oraz Inżynier pracujący w fabryce (83%)
Profesor uniwersytetu (82%)
Rolnik indywidualny na średnim gospodarstwie (81%)
Lekarz (80%)
Nauczyciel (79%)

Według autorów badania, w porównaniu z wynikami z 1995 roku widać wyraźny spadek szacunku i poważania wobec tzw. zawodów inteligenckich w Polsce. Kiedyś profesor uniwersytetu, sędzia czy dziennikarz zajmowali w rankingach znacznie wyższe pozycje - dwa ostatnie zawody osiągały wyniki w przedziale 60-70%.

Im nie ufamy: politycy, influencerzy, duchowni

Zgodnie z badaniem SW Research (2025) influencerzy i youtuberzy od lat zamykają ranking społecznego poważania - w tym roku ich oceny wyniosły odpowiednio 13,6% i 13,8%, a politycy (posłowie i deputowani do Europarlamentu) otrzymali zaledwie nieco ponad 20% pozytywnych ocen. Podobne wyniki przynosi badanie CBOS (2025), gdzie najmniej cenione profesje to m.in. makler giełdowy (30%), polityk (17%) oraz influencer (10%), a nieco wyżej plasowali się twórcy internetowi i duchowni (po 34%).

W ujęciu międzynarodowym, według raportu Ipsos Global Trustworthiness Index (2024), w Polsce za profesje najmniej darzone zaufaniem respondenci uznali przede wszystkim polityków (8%), kierowników odpowiedzialnych za reklamy (12%) oraz duchownych i księży (13%), natomiast influencerzy i bankierzy znaleźli się nieco wyżej (po 15%). Wszystkie te badania konsekwentnie pokazują, że politycy, twórcy internetowi i przedstawiciele Kościoła znajdują się na końcu społecznej hierarchii zaufania, niezależnie od przyjętej metodyki czy zakresu próby.

Formy żeńskie i męskie zawodów

Temat znaczenia zaufania w kontekście postrzegania konkretnych zawodów podjęły Socjolożki.pl, które zapytały respondentów o to, na ile osoby wykonujące poszczególne zawody są godne zaufania. Badanie to wyróżnia się na tle innych przede wszystkim tym, że poziom zaufania analizowany jest oddzielnie dla formy żeńskiej i męskiej tej samej profesji. Takie podejście pozwala uchwycić nie tylko emocjonalny stosunek do danej grupy zawodowej, ale także do płci wpisanej w nazwę zawodu oraz do ról społecznych i kulturowych, które są z nią kojarzone. W tym sensie badanie pokazuje, że zaufanie nie dotyczy wyłącznie kompetencji zawodowych, lecz także językowych i symbolicznych ram, w jakich dana praca jest postrzegana.

Należy jednak podkreślić, że badanie nie prezentuje rozkładu odpowiedzi według płci respondentów. Oznacza to, że nie wiemy, czy wyższe lub niższe zaufanie do danej formy zawodowej deklarowały częściej kobiety czy mężczyźni. Dostępne dane pokazują wyłącznie ogólny poziom zaufania do formy żeńskiej i męskiej danego zawodu w całej badanej próbie. Tym samym badanie nie odpowiada na pytanie kto częściej ufa danej formie, ale bardzo wyraźnie pokazuje, że sama forma językowa zawodu ma znaczenie dla społecznego odbioru i poziomu zaufania.

Dlaczego takie badanie jest istotne i poszerza nasze rozumienie rzeczywistości społecznej? Ponieważ praca nigdy nie funkcjonowała w oderwaniu od statusu społecznego, pochodzenia, rasy czy płci. Choć badanie Socjolożek.pl dotyka tylko jednego z tych wymiarów, pozostaje wyjątkowe na tle analiz dotyczących zaufania, prestiżu i społecznej pozycji zawodów. Pokazuje bowiem, jak silnie społeczne i osobiste przekonania, utrwalone także w języku, wpływają na nasze oceny. Warto również zwrócić uwagę na sam aspekt językowy podobnych badań oraz na konsekwencję (lub jej brak) w doborze form profesji. W części dostępnych badań spotykamy się bowiem z sytuacją, w której pojawia się np. chirurg, ale nie chirurżka, albo pielęgniarka bez odpowiadającej jej formy męskiej. Badanie Socjolożek.pl wyróżnia się na tym tle próbą ujęcia obu form, co umożliwia bezpośrednie porównanie ich społecznego odbioru.

Pytanie użyte w badaniu: „Na ile osoba wykonująca ten zawód jest godna zaufania?” a wyniki badania prezentują się następująco:

Wyniki pokazują, że - szczególnie w przypadku zawodów medycznych - większym zaufaniem obdarzana jest forma męska, a tym samym osoby postrzegane jako mężczyźni wykonujący dany zawód. Najwyraźniej widać to w przypadku pary chirurżka/chirurg, gdzie różnica w poziomie zaufania sięga aż 17 punktów procentowych. Najmniejsza różnica w obrębie zawodów medycznych dotyczy natomiast pary pielęgniarka/pielęgniarz, co może być zaskakujące, zważywszy na silną feminizację tego zawodu w ostatnich dekadach. Wynik ten może jednak sugerować stopniową normalizację męskiej obecności w profesjach opiekuńczych lub osłabienie stereotypowych skojarzeń płci z tym zawodem.

Wśród pozostałych profesji największą neutralność, rozumianą jako brak różnicy w poziomie zaufania, uzyskała para socjolożka/socjolog, gdzie różnica wyniosła 0 punktów procentowych. Największe rozbieżności odnotowano natomiast ex aequo w przypadku par trenerka jogi/trener jogi oraz dziennikarka/dziennikarz - w obu przypadkach różnica sięga 7 punktów procentowych, przy czym wyżej oceniana była forma żeńska. W przypadku jogi trudno jednoznacznie wskazać motywy stojące za takim wynikiem, zwłaszcza że sama praktyka, przynajmniej w zachodnim kręgu kulturowym, bywa silnie kojarzona z kobietami. Z kolei w odniesieniu do dziennikarstwa wyższe zaufanie do formy żeńskiej może wynikać z widoczności kobiet w mediach oraz z ich rosnącej reprezentacji w tym zawodzie. Zwykle bowiem większa obecność danej płci w określonej profesji sprzyja jej utożsamianiu z tym zawodem, co może przekładać się na wyższy poziom społecznego zaufania.

Podsumowanie

Wyniki badań pokazują, że zaufanie nie jest jedynie efektem prestiżu czy wynagrodzenia — silnie zależy od postrzeganej odpowiedzialności, roli społecznej i kulturowych stereotypów. Analiza Socjolożek.pl wskazuje, że nawet sama forma językowa zawodu wpływa na odbiór społeczeństwa. To pokazuje, jak złożone i wielowymiarowe są mechanizmy zaufania w społeczeństwie.

Źródła:

Zaufanie do zawodów: kto króluje w rankingach, a kto kończy stawkę?

Podsumowanie

Pozostałe historie

Kobiety w STEM: potrzebujemy ich więcej! cz. II

Kobiety w STEM: potrzebujemy ich więcej! cz. I

Gdzie leży problem rozwoju energetycznego w Polsce?

Lazy job girl

Odkrywaj tematy ważne dla Ciebie