Kobiety w STEM: potrzebujemy ich więcej! cz. II

W nawiązaniu do Międzynarodowego Dnia Dziewcząt i Kobiet w Nauce przyglądamy się obecności kobiet w nauce.

Nauki ścisłe i techniczne coraz częściej przyciągają kobiety na etapie studiów, jednak - jak pokazują badania - znaczna część z nich nie podejmuje później pracy w wyuczonym zawodzie. Skąd bierze się ten rozdźwięk i jaki wpływ ma obecność kobiet w nauce na jej rozwój? Powodów jest kilka, w tym m.in. trud przebijania tzw. szklanego sufitu (czyli niewidzialnych, systemowych barier utrudniających kobietom awans na wyższe stanowiska) oraz doświadczenie dyskryminacji w miejscu pracy.

Chociaż w Polsce, w świecie akademickim, na pierwszy rzut oka sytuacja parytetu płci wydaje się zachowana, to jednak w świetle głębszych analiz wciąż mierzymy się z wyraźnym gender gap. Według badania portalu RAD-on na wyższych szczeblach kariery naukowej jest zauważalnie mniej kobiet, co staje się niepokojącym trendem. Widać to chociażby w strukturze stopni naukowych; liczba doktorek znacznie przewyższa liczbę profesorek, które stanowią zaledwie 27,9%.

Dysproporcje te można by próbować tłumaczyć prostym stwierdzeniem, że kobiety po prostu nie chcą uzyskiwać wyższych stopni naukowych. Nic bardziej mylnego - chcą, lecz napotykają wspomniany wcześniej szklany sufit, co potwierdza Wskaźnik Szklanego Sufitu (GCI) utrzymujący się powyżej 1. Również w obszarze STEM (ang. science, technology, engineering, mathematics) obserwujemy brak równowagi - szczególnie w dziedzinach technicznych, które nadal pozostają domeną mężczyzn. Znacznie większą równowagę płci widzimy natomiast w naukach humanistycznych i społecznych.

Czy kobiety pracują w nauce po skończonych studiach? O rezygnacji z pracy w zawodzie.

Patrząc z szerszej perspektywy, coraz więcej kobiet decyduje się na studia w obszarze STEM. W Polsce kobiety stanowią 44,21% studentów tych kierunków, a na niektórych z nich ich udział jest nawet wyższy - przykładem może być inżynieria biomedyczna, gdzie przekracza on 60%. Mimo że dane te mogą wydawać się optymistyczne, wciąż nie przekładają się one na domknięcie luki gender w określonych zawodach technicznych. Powodem jest rezygnacja wielu kobiet z dalszej kariery zawodowej po ukończeniu studiów.

To „wypadanie” kobiet z rynku pracy ma swoje uzasadnienie, o którym wspomniała prof. dr hab. Agnieszka Wilczewskaz Wydziału Chemii Uniwersytetu w Białymstoku, w rozmowie dla Polskiej Akademii Nauk. Zwróciła ona uwagę, że aby realnie zmienić tę sytuację, potrzebujemy „elastycznych ścieżek kariery”, czyli takich, które umożliwiają łączenie pracy naukowej z życiem prywatnym. Prof. Wilczewska podkreśliła również, że kluczowe jest zwiększenie liczby kobiet na stanowiskach kierowniczych - zarówno w nauce, jak i w przemyśle technologicznym - a także ich obecności w radach naukowych oraz radach nadzorczych przedsiębiorstw.

Ile kobiet jest w nauce? Rozwój na przekór stereotypom.

Według najnowszych światowych danych opracowanych przez Stemwomen, najwięcej kobiet na kierunkach ścisłych kształci się w obszarze physical sciences (czyli nauk fizycznych, takich jak fizyka, chemia czy nauki o Ziemi). Rozkład kobiet i mężczyzn na tych kierunkach wygląda następująco: odpowiednio 44% i 56%. Najmniej kobiet studiuje natomiast na kierunkach związanych z inżynierią i technologią - podczas gdy mężczyźni stanowią tam aż 79% studentów, udział kobiet wynosi zaledwie 21%. Duże dysproporcje widoczne są również w obszarze computer science (informatyki i nauk komputerowych) - tutaj mężczyźni stanowią 77% studentów, a kobiety jedynie 23%. W dziedzinie matematyki kobiety studiujące ten kierunek stanowią 37%, natomiast mężczyźni 63%.

Jak wygląda sytuacja w Polsce? Chociaż w Polsce coraz śmielej rozwijają się projekty mające na celu zniwelowanie nierówności w obszarze nauk ścisłych, to nadal mierzymy się z brakami kobiet zarówno w kadrze naukowej jak i na samych kierunkach studiów ścisłych. Są w Polsce takie kierunki, jak np. automatyka i robotyka przemysłowa, gdzie studentek jest mniej niż 5! Jak pokazują dane Kobiety na politechnikach 2023 tylko 35% wszystkich studentów publicznych uczelni technicznych to kobiety.

Na podstawie raportu widać wyraźnie, że potencjał kobiet w nauce i technologiach w Polsce wciąż nie jest w pełni wykorzystywany. Choć w latach 2013–2022 udział kobiet na publicznych uczelniach technicznych wzrósł z 13% do 15%, zmiana ta postępuje bardzo wolno i nie przekłada się równomiernie na wszystkie obszary kształcenia. Szczególnie widoczne są dysproporcje na kierunkach nowo technologicznych, zwłaszcza informatycznych, gdzie, niezależnie od typu uczelni, udział kobiet rzadko przekracza jedną piątą studentów. Nawet na najbardziej „sfeminizowanych” politechnikach, takich jak Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, kobiety stanowią jedynie około 20% studiujących na tych kierunkach. Z drugiej strony są uczelnie, na których ich obecność jest naprawdę marginalna, bo sięgająca zaledwie 5–7%...

Czy raport przynosi choć trochę optymizm? Tak, ale z rezerwą. W dłuższej perspektywie liczba kobiet studiujących informatykę i kierunki ICT wyraźnie rośnie, w analizowanym okresie aż o 47%, przy jednoczesnym spadku liczby mężczyzn. Co więcej, istnieją już kierunki techniczne, na których udało się osiągnąć względną równowagę płci, a nawet przewagę kobiet. Najlepszym przykładem jest inżynieria biomedyczna, gdzie w roku akademickim 2021/2022 kobiety stanowiły aż 64% studentów, o czym wspominaliśmy wyżej. Dane te pokazują, że kobiety w polskiej nauce i technologiach są obecne, zainteresowane i gotowe rozwijać się w tych obszarach a problemem nie jest brak kompetencji czy aspiracji, lecz niewystarczające warunki do ich pełnego wykorzystania.

Women in Tech i inne projekty wzmacniające równość

W odpowiedzi na utrzymujące się nierówności płci w obszarze nauki i technologii rozwija się w Polsce wiele inicjatyw wspierających kobiety na różnych etapach edukacji i kariery zawodowej. Ich celem jest nie tylko zwiększanie udziału kobiet w STEM, ale także przełamywanie stereotypów i budowanie długofalowego wsparcia. Jedną z kluczowych organizacji jest Women in Tech, która poprzez mentoring, networking i programy rozwojowe wspiera kobiety w branżach technologicznych. Ważną rolę odgrywa również Fundacja Edukacyjna Perspektywy, realizująca kampanie Dziewczyny na Politechniki! oraz Dziewczyny do Nauki!, zachęcające młode kobiety do wyboru studiów technicznych i ścieżki naukowej.

Inicjatywy te pokazują, że kobiety są obecne w nauce i technologiach. Potrzebują one jednak sprzyjających warunków, widocznych wzorców i systemowego wsparcia, by ich potencjał mógł być w pełni wykorzystany.

Źródła:

Kobiety w STEM: potrzebujemy ich więcej! cz. II

Pozostałe historie

Kobiety w STEM: potrzebujemy ich więcej! cz. I

Gdzie leży problem rozwoju energetycznego w Polsce?

Lazy job girl

„Siła wieku” – jak osoby 50+ odnajdują się na rynku pracy?

Odkrywaj tematy ważne dla Ciebie