Coraz częściej mówimy o Polsce jako kraju postępu, coraz lepszej gospodarki i znaczeniu w Unii Europejskiej. Jednocześnie są obszary, którymi nie możemy się pochwalić a nawet, które - chociażby na tle innych krajów UE - powinny być powodem do wstydu. Przykładem lat zaniedbań oraz politycznych przekonań jest ranking Rainbow Map 2026 przygotowywanego przez ILGA-Europe. Według niego Polska zajmuje 39. miejsce na 49 państw europejskich, uzyskując 22% możliwych punktów. Wśród krajów UE jest to trzeci najgorszy wynik a za Polską znajdują się już tylko Bułgaria i Rumunia.
Chociaż media od kilku tygodni koncentrują się na dyskusji wokół transkrypcji małżeństw jednopłciowych zawieranych z granicą historia braku fundamentalnych praw dla całej społeczności LGBTQ+ jest dłuższa a jej konsekwencje poważniejsze niż nam się wydaje. Wróćmy jednak do najczęściej omawianej na forum kwestii związków partnerskich zawierania małżeństw, bo chociaż temat przewijał się w polityce od lat to dopiero od niecałego miesiąca politycy stoją przed o wiele ładniejszymi decyzjami niż przerzucaniem się obietnicami w spotach wyborczych. Transkrypcje małżeństw jednopłciowych: co zrobi Polska?
Uznawanie zawieranych za granicą małżeństw jednopłciowych ma kluczowe znaczenie dla równości obywateli, którzy dziś nie mogą legalnie zawrzeć w Polsce ani małżeństwa, ani nawet związku partnerskiego. W ostatnich latach kwestia transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw par tej samej płci nabrała jednak nowego znaczenia. Stało się tak za sprawą orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczących odmowy uznawania przez niektóre państwa członkowskie (w tym Polskę i Rumunię) małżeństw jednopłciowych zawartych legalnie w innych krajach UE. TSUE wskazał, że brak możliwości uznania takich małżeństw ogranicza parom jednopłciowym podstawowe prawa wynikające z członkostwa w Unii Europejskiej, w tym swobodę przemieszczania się, prawo do życia rodzinnego oraz możliwość normalnego funkcjonowania rodziny po powrocie do kraju pochodzenia. Pod wpływem tych orzeczeń zaczęła zmieniać się również sytuacja prawna w Polsce. W 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał serię przełomowych wyroków nakazujących transkrypcję zagranicznych małżeństw jednopłciowych do polskich rejestrów stanu cywilnego. Oznacza to istotną zmianę dotychczasowej linii orzeczniczej, zgodnie z którą takie wnioski były najczęściej odrzucane. Jest to szczególnie ważne dlatego, że NSA wyznacza kierunek interpretacji prawa dla sądów administracyjnych w całym kraju.
Nie oznacza to jednak wprowadzenia w Polsce równości małżeńskiej. Sądy potwierdziły możliwość wpisania zagranicznego małżeństwa jednopłciowego do polskiego rejestru, pozostawiając jednocześnie otwartą kwestię pełnego uznania skutków prawnych takiego związku. Warto pamiętać, że Polska nie funkcjonuje w systemie prawa precedensowego, takim jak Stany Zjednoczone. Wyroki sądów nie tworzą więc prawa wprost. Nie oznacza to jednak, że pozostają bez znaczenia. Seria korzystnych orzeczeń NSA nie zmieniła obowiązujących przepisów, ale coraz wyraźniej pokazuje, że obecny stan prawny staje się trudny do obrony zarówno przed sądami, jak i w codziennym funkcjonowaniu państwa.
Transkrypcja rozwiązaniem problemów par jednopłciowych? Niekoniecznie
Choć możliwość transkrypcji małżeństw zawartych przez pary jednopłciowe za granicą może stanowić istotne ułatwienie, trudno uznać ją za kompleksowe rozwiązanie problemów, z jakimi mierzą się osoby LGBTQ+ w Polsce. Dotyczy to zarówno samych par, jak i administracji publicznej oraz systemu prawnego.
Przede wszystkim transkrypcja nie oznacza automatycznego przyznania wszystkich praw i obowiązków, które wynikają z zawarcia małżeństwa przez parę heteroseksualną w Polsce. Nadal otwarte pozostają pytania dotyczące m.in. wspólnego rozliczania podatków, świadczeń z ZUS, dostępu do informacji medycznej, dziedziczenia, zasiłków czy uprawnień związanych z życiem rodzinnym. Sam wpis do rejestru nie rozstrzyga bowiem, jakie skutki prawne będzie wywoływać takie małżeństwo w polskim porządku prawnym.
Jak zauważa prof. Andrzej Wróbel, były sędzia Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego:
Trybunał w uzasadnieniu wyroku nie odniósł się wprost do kwestii, czy transkrypcja przez władze polskie aktu małżeństwa jednopłciowego zawartego legalnie w innym państwie członkowskim UE jest równoznaczna z przyznaniem tym związkom praw, które w polskim porządku prawnym przysługują małżeństwu jako związkowi mężczyzny i kobiety.
Dodatkowe wątpliwości budzi fakt, że nowe przepisy przewidują trzymiesięczne vacatio legis. Według uzasadnienia ma ono umożliwić dostosowanie systemów rejestracji stanu cywilnego, formularzy i procedur administracyjnych do nowych zasad transkrypcji. Pokazuje to, że państwo musi stworzyć cały mechanizm obsługi zagranicznych małżeństw jednopłciowych, jednocześnie nie rozstrzygając jednoznacznie, jaki status prawny mają mieć takie związki w Polsce.
To rodzi pytanie, które coraz częściej pojawia się zarówno w debacie publicznej, jak i wśród prawników: skoro administracja przygotowuje nowe procedury, dostosowuje rejestry i analizuje skutki prawne transkrypcji, dlaczego ustawodawca wciąż nie decyduje się na całościowe uregulowanie sytuacji par jednopłciowych? Zamiast prostego i przejrzystego rozwiązania Polska tworzy kolejne wyjątki oraz mechanizmy pośrednie, które nie eliminują niepewności prawnej. Transkrypcja może więc okazać się ważnym krokiem naprzód, ale trudno uznać ją za koniec dyskusji. Wręcz przeciwnie - pokazuje ona, jak wiele pytań dotyczących praw, obowiązków i statusu rodzin jednopłciowych pozostaje nadal bez jednoznacznej odpowiedzi.
Źródła:
4.https://www.amnesty.org.pl/stanowisko-transkrypcja-aktow-malzenstw-jednoplciowych/
5.https://oko.press/rzad-i-warszawa-przerzucaja-sie-ws-transkrypcji-malzenstw-jednoplciowych-2
Polski (PL)
English (EN)
Español (ES)
العربية (AR)
Українська (UA)