Czego chcą młodzi Europejczycy? Zielona transformacja, podziały polityczne, demokracja.

Najnowsze badania pokazują nam postawy młodych Europejczyków. Co myślą o klimacie, polityce i wartościach demokratycznych? Sprawdzamy.

Dzięki kilku nowym badaniom poświęconym młodym ludziom w Europie możemy lepiej przyjrzeć się ich obawom oraz wyobrażeniom na temat przyszłości. Choć w mediach często pojawiają się informacje dotyczące pokoleń takich jak Gen Z czy Gen Alpha, to dopiero dane obejmujące szerszą grupę młodych Europejczyków pozwalają uchwycić pełniejszą, bardziej panoramiczną perspektywę ich zmartwień, nadziei i przekonań.

Czy kwestie klimatyczne są dla nich istotne? Jaki mają stosunek do sztucznej inteligencji? Czy kierują się wartościami demokratycznymi? W tym artykule poszukamy odpowiedzi na te pytania, a w kolejnych jego częściach przyjrzymy się bliżej pracy, dobrostanowi oraz wizji przyszłości młodych Europejczyków.

Zielona transformacja jako wspólny mianownik młodych

Zmiana klimatu jest jednym z tych tematów, które najmocniej łączą młodych Europejczyków, co nie oznacza, że zawsze pojmowana jest przez pryzmat tych samych obszarów. Wyraźne różnice ujawniają się na poziomie regionalnym. Z jednej strony mamy do więc czynienia z pokoleniem, które nie tylko deklaruje obawy, ale też realnie działa. Z drugiej ich priorytety i percepcja problemu różnią się w zależności od kraju i kontekstu społeczno-ekonomicznego.

Dane z raportu Next Generations pokazują, że młodzi Europejczycy są dziś wyraźnie proaktywni: niemal wszyscy angażują się w jakąś formę działania obywatelskiego - od głosowania, przez bardziej świadome wybory konsumenckie, po podpisywanie petycji czy wsparcie finansowe inicjatyw. Co istotne, aż 65% badanych oczekuje od decydentów zdecydowanych działań na rzecz transformacji ekologicznej, często powiązanej z szerszą zmianą modelu gospodarczego. Jednocześnie klimat pozostaje jednym z najważniejszych globalnych wyzwań w oczach młodych. Według badań Eurobarometer, w 2023 roku niemal co czwarty Europejczyk w wieku 15–24 lat wskazał zmianę klimatu jako najważniejszy problem świata, a odsetek ten wzrósł aż o 50% względem 2013 roku. W zestawieniu globalnych zagrożeń klimat wyprzedza takie kwestie jak ubóstwo, brak dostępu do wody czy konflikty zbrojne.

To jednak nie oznacza pełnej jednorodności postaw. W większości krajów Europy Zachodniej i Północnej zmiana klimatu znajduje się wśród trzech najważniejszych problemów. Inaczej jest w części Europy Środkowo-Wschodniej - w tym w Polsce - gdzie młodzi rzadziej wskazują klimat jako priorytetowy temat. Na mapie Europy wyraźnie widać podział: obok Polski podobne podejście dominuje m.in. w krajach bałtyckich, Czechach, Węgrzech czy Rumunii.

Różnice te widoczne są także w poziomie zaangażowania i obszarach działania. W badaniu Next Generations kwestie klimatu i środowiska wskazało jako pole aktywności:

42% młodych we Francji i Hiszpanii
37% we Włoszech
33% w Niemczech
tylko 26% w Polsce

Francja i Hiszpania należą więc do krajów, gdzie mobilizacja wokół klimatu jest szczególnie silna, podczas gdy Polska pozostaje wyraźnie poniżej średniej.

Co ciekawe, młodzi Europejczycy różnią się także w ocenie tego, kto powinien odpowiadać za działania klimatyczne. W krajach takich jak Francja, Niemcy czy Szwecja większy nacisk kładzie się na rolę Unii Europejskiej. Z kolei w Polsce czy na Słowacji odpowiedzialność częściej przypisywana jest rządom krajowym, a w części państw – jak Czechy czy Łotwa – także sektorowi prywatnemu.

Warto jednak podkreślić, że nawet tam, gdzie klimat nie jest absolutnym priorytetem, świadomość problemu rośnie. W całej Unii już blisko dwie trzecie młodych deklaruje, że podjęło w ostatnim czasie konkretne działania na rzecz klimatu, co oznacza wzrost o niemal 50% w ciągu dekady. To pokazuje, że ekologiczna transformacja nie jest jedynie postulatem - coraz częściej staje się elementem codziennych wyborów. Jednocześnie, gdy młodzi myślą o swojej przyszłości, klimat konkuruje z bardziej bezpośrednimi wyzwaniami. Wśród najważniejszych obaw dominują dziś koszty życia oraz bezpieczeństwo i stabilność globalna, a kwestie klimatyczne - choć nadal istotne - zajmują dalsze miejsca. To napięcie między długoterminowym zagrożeniem a bieżącymi problemami ekonomicznymi jest jednym z kluczowych kontekstów dla zrozumienia postaw młodego pokolenia w Europie.

W efekcie zielona transformacja pozostaje wspólnym mianownikiem dla młodych Europejczyków, ale nie w jednakowym stopniu i nie w oderwaniu od innych wyzwań. To raczej jeden z kilku równoległych priorytetów, który zyskuje na znaczeniu, lecz musi konkurować z codziennymi realiami życia.

Podzieleni politycznie? Młodzi Europejczycy wobec spraw społecznych i politycznych

Badanie Next Generations, obejmujące pięć krajów europejskich - Włochy, Polskę, Hiszpanię, Niemcy i Francję - pokazuje, że młodzi Europejczycy postrzegają swoje podziały polityczno-społeczne jako większe, niż są one w rzeczywistości. Aż 54% badanych uważa, że jako pokolenie są wyraźnie podzieleni w kwestii wizji przyszłości Europy.

Wyniki raportu sugerują jednak coś innego. Niezależnie od tego, czy młodzi identyfikują się z poglądami lewicowymi, centrowymi czy prawicowymi, ich pragnienia i wyobrażenia dotyczące przyszłości są zaskakująco zbliżone. Pomimo różnic ideologicznych i deklarowanej przynależności do określonych nurtów politycznych, istnieje szeroka zgoda co do kluczowych priorytetów; zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim. Około dwie trzecie młodych Europejczyków opowiada się za modelem społeczeństwa, które nie koncentruje się wyłącznie na wzroście gospodarczym, lecz stawia na zrównoważony rozwój, lepszą jakość środowiska oraz bardziej świadome uczestnictwo w życiu publicznym. Co istotne, aby zrealizować tę wizję, młodzi są gotowi zaakceptować pewne kompromisy - takie jak wolniejsze tempo wzrostu gospodarczego czy ograniczenie nadmiernej konsumpcji. Jak pokazuje raport - 65% młodych Europejczyków chce odejść od wzrostu gospodarczego jako dominującej miary dobrobytu i sukcesu.

Jedną z kwestii, która frapuje młodą część europejskiego społeczeństwa, jest rozwój nowych technologii. Sztuczna inteligencja nie jest dziś już tylko narzędziem pozytywnej zmiany, lecz coraz częściej staje się źródłem obaw o przyszłość rynku pracy oraz wpływ na rzeczywistość społeczną. Mimo napięcia, jakie wywołuje jej obecność i tempo rozwoju, badania nie wskazują na jednoznaczną postawę młodych ludzi wobec tego zjawiska. Nie widać wyraźnej większości opowiadającej się ani za ścisłymi regulacjami AI, ani za jej szerokim, niemal nieograniczonym zastosowaniem. Wyniki kształtują się następująco:

41% młodych ludzi popiera zaostrzenie przepisów,
34% opowiada się za bardziej otwartym podejściem,
25% pozostaje niezdecydowanych – niezależnie od przynależności politycznej.

Innym zmartwieniem, które dotyczy młodych Europejczyków, jest podatność na fałszywe informacje. Według EU Youth Report 2024 ponad jedna trzecia osób w wieku 15–24 lata deklaruje, że bywa narażona na dezinformację i fałszywe wiadomości. Biorąc pod uwagę, że dezinformacja stanowi dziś jeden z elementów wojny hybrydowej oraz niezwykle skuteczne narzędzie wywoływania chaosu społecznego, dane te są szczególnie niepokojące.

Grupą częściej deklarującą kontakt z dezinformacją są osoby w wieku 15–24 lata – częściej niż kohorta 25–34 lata. Warto zauważyć, że w krajach takich jak Szwecja, Francja czy Niemcy wprowadzono już specjalne programy skierowane do młodych ludzi, mające na celu edukację i ochronę przed fałszywymi informacjami. W Polsce czy Hiszpanii młodzi są natomiast włączani w szersze programy obejmujące całe społeczeństwo.

Cofnięcie demokracji?

Mimo że podziały polityczne wśród młodych są często większe w ich wyobrażeniach niż wynikałoby to z danych empirycznych, nie można pominąć grupy stanowiącej około 28% młodych Europejczyków. Jest to grupa o bardziej tradycyjnych przekonaniach niż reszta ich rówieśników. Osoby te odwołują się do wzorców i wartości z przeszłości, które chciałyby ponownie ustanowić jako powszechne w Europie.

Z perspektywy wartości Unii Europejskiej - liberalnych światopoglądowo, inkluzywnych i progresywnych - zjawisko to bywa określane mianem „backlashu demokracji”. Aby jednak lepiej zrozumieć, dlaczego przekonania tej grupy są tak interpretowane, warto przyjrzeć się czterem stwierdzeniom, z którymi respondenci w pełni się zgodzili w badaniu Next Generations:

W dzisiejszych czasach nie można być dumnym z naszego kraju bez narażania się na potępienie.
Powrót do tradycyjnych wartości jest konieczny dla zachowania tożsamości kulturowej naszego kraju.
Mniejszości społeczne i kulturowe (np. osoby transpłciowe, imigranci, aktywiści klimatyczni) mają zbyt duży wpływ i narzucają społeczeństwu swoje postulaty.
Politycy powinni w większym stopniu wspierać tradycyjne role płciowe i struktury rodzinne.

Choć żadne z tych stwierdzeń nie oznacza automatycznie postawy antydemokratycznej, w zestawieniu z wartościami współczesnych demokracji liberalnych mogą one stanowić punkt wyjścia do bardziej radykalnych poglądów. Same w sobie nie są nieakceptowalne w systemie demokratycznym, jednak nabierają innego znaczenia w kontekście danych wskazujących, że około 11% młodych osób dopuszcza takie działania jak obalanie rządu siłą (jeśli nie służy społeczeństwu), stosowanie przemocy w celu osiągania celów politycznych czy atakowanie innych w internecie ze względu na ich poglądy.

Choć część działań określanych w badaniach jako „ekstremalne” rzeczywiście narusza zasady demokracji, inne - jak nielegalne protesty - mają swoje miejsce w historii Europy jako narzędzia walki o wolność i prawa obywatelskie. Ten paradoks ujawnia pewne napięcia w współczesnych demokracjach, które pod presją gospodarki rynkowej nie zawsze skutecznie chronią interesy swoich obywateli. Wydaje się więc, że obecny „backlash” części młodych ludzi nie wynika wyłącznie z bezrefleksyjnego buntu czy skłonności do przemocy, lecz może być także efektem poczucia bezradności i braku nadziei na lepszą przyszłość. Aby to lepiej zrozumieć, warto przyjrzeć się sytuacji ekonomicznej młodych Europejczyków oraz ich pozycji na rynku pracy. Podsumowanie

Polityka, zielona transformacja i niepewność dotycząca przyszłości demokracji to tylko część wyzwań, które zajmują dziś młodych Europejczyków. Aby w pełni zrozumieć ich sytuację, w kolejnych częściach artykułu przyjrzymy się ich położeniu na rynku pracy oraz poczuciu dobrostanu. Zbadamy także ich wyobrażenia dotyczące przyszłości Europy oraz sprawdzimy, jakie postawy wobec współczesnego świata kształtują młode Polki i młodzi Polacy.

Źródła

Czego chcą młodzi Europejczycy? Zielona transformacja, podziały polityczne, demokracja.

Zielona transformacja jako wspólny mianownik młodych

Podzieleni politycznie? Młodzi Europejczycy wobec spraw społecznych i politycznych

Cofnięcie demokracji?

Pozostałe historie

Benefity przyciągają. Holistyczne bezpieczeństwo i zaufanie zatrzymują.

Dzień Widoczności Osób Transpłciowych: to dla Was!

Ustawa o zawodzie psychologa przyjęta przez Sejm: kto będzie mógł wykonywać zawód?

Zaufanie to podstawa: dobra kultura organizacji wpływa na poprawę BHP i buduje silną organizację

Odkrywaj tematy ważne dla Ciebie