Ustawa o zawodzie psychologa przyjęta przez Sejm: kto będzie mógł wykonywać zawód?

Od wielu profesji wymagamy potwierdzenia kwalifikacji odpowiednim dyplomem, szczególnie gdy są to zawody związane z naszym zdrowiem. Przez wiele lat - właściwie ponad dwie dekady - psychologami i psycholożkami mogły nazywać się również osoby, które nie ukończyły studiów kierunkowych. Z powodu braku odpowiednich regulacji prawnych jeszcze do niedawna wystarczyło ukończenie kursu, aby oferować swoje usługi pod nazwą konsultacji psychologicznej.

O ile wiele lat temu, gdy psychologia - zwłaszcza w Polsce - nie była jeszcze tak rozwiniętą i szeroką dziedziną jak dziś, sytuacja ta nie budziła większych kontrowersji, o tyle obecnie, gdy z pomocy psychologicznej korzysta coraz więcej osób, a sama praktyka przestaje być obciążona tabu charakterystycznym dla przeszłości, coraz wyraźniej dostrzega się potrzebę, aby osoby pomagające innym posiadały odpowiednie przygotowanie zawodowe.

Choć ustawa znacząco wzmacnia ochronę samego zawodu oraz bezpieczeństwo osób korzystających ze świadczeń psychologicznych, nie obyło się bez poprawek wprowadzanych na ostatniej prostej oraz protestów części środowiska. Co udało się osiągnąć dzięki jej podpisaniu, a co wciąż pozostaje do dopracowania?

Kto od teraz będzie mógł wykonywać zawód psychologa?

9 stycznia 2026 roku Sejm przyjął ustawę o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów. 12 lutego podpisał ją Prezydent RP, a 5 marca przepisy weszły w życie. Dzięki nowym regulacjom możliwa ma być realizacja trzech kluczowych celów: ochrona i podniesienie jakości udzielanych świadczeń, zwiększenie bezpieczeństwa osób z nich korzystających oraz reprezentowanie interesów psychologów i psycholożek.

Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie wymogu posiadania prawa wykonywania zawodu, które ma chronić osoby korzystające z usług psychologicznych przed niewykwalifikowanymi osobami podającymi się za psychologów. Ustawa zakłada konieczność ukończenia studiów na kierunku psychologia - studiów pierwszego i drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich. Wymóg ten ma szczególne znaczenie w kontekście możliwych nadużyć w relacji psycholog-osoba korzystająca, ale pełni także funkcję prewencyjną. Nowe przepisy mają ograniczyć stosowanie niesprawdzonych, nienaukowych praktyk, ponieważ osoba zgłaszająca się po pomoc psychologiczną nie trafi już do osoby, która jedynie samodzielnie nadała sobie taki tytuł.

Co istotne, osoby, które ukończyły wymagane studia przed wejściem ustawy w życie, będą mogły wpisać się do Rejestru Psychologów. Prawo wykonywania zawodu otrzymają również osoby posiadające kwalifikacje uzyskane w krajach Unii Europejskiej oraz osoby legitymujące się dyplomami zdobytymi poza jej granicami - po spełnieniu odpowiednich wymogów uznania kwalifikacji. Od tej pory wykonywanie zawodu psychologa będzie wymagało wpisu do Rejestru Psychologów, prowadzonego pod nadzorem regionalnych rad psychologów. Psycholog rozpoczynający pracę zawodową będzie zobowiązany do współpracy z psychologiem-opiekunem, czyli osobą posiadającą odpowiednie doświadczenie zawodowe. Obowiązek ten nie dotyczy osób, które zdobyły wymagane wykształcenie i doświadczenie przed wejściem ustawy w życie.

Nowe przepisy nakładają również na psychologów obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej, prowadzenia dokumentacji psychologicznej oraz zapewnienia ochrony danych osobowych.

Czym zajmuje się samorząd zawodowy?

Na mocy ustawy powstaje samorząd zawodowy psychologów, którego zadania obejmują m.in.:

• reprezentowanie środowiska zawodowego,
• dbanie o prawidłowe wykonywanie zawodu psychologa,
• prowadzenie postępowań dyscyplinarnych,
• troskę o przestrzeganie zasad etyki zawodowej oraz wspieranie rozwoju zawodowego psychologów.

Nadzór nad działalnością samorządu sprawuje minister właściwy do spraw pracy.

Ważne poprawki

Na ostatniej prostej do ustawy wprowadzono kilka poprawek zaproponowanych przez Senat. Dotyczyły one przede wszystkim doprecyzowania procedury wykreślenia psychologa z rejestru zawodowego oraz zasad udzielania pomocy małoletnim bez zgody opiekuna.

W pierwszym przypadku senatorowie doprecyzowali, że każda negatywna opinia dotycząca wykreślenia psychologa z Rejestru Psychologów musi zostać obowiązkowo poddana dodatkowej weryfikacji przez komisję powołaną przez regionalną radę psychologów, odpowiedzialną za prowadzenie rejestru. Przed wprowadzeniem tej poprawki ponowne rozpatrzenie sprawy następowało wyłącznie na wniosek samego psychologa. Oznaczało to, że w przypadku negatywnej opinii wydanej w toku postępowania dyscyplinarnego to osoba, której sprawa dotyczyła, musiała samodzielnie złożyć odwołanie, aby decyzja została ponownie zweryfikowana. Obecnie każda negatywna opinia będzie automatycznie podlegała ponownemu sprawdzeniu przez komisję, co ma zwiększyć rzetelność procedury oraz ograniczyć ryzyko pochopnego wykreślenia z rejestru, a tym samym utraty prawa wykonywania zawodu.

Druga z poprawek dotyczy zasad udzielania świadczeń psychologicznych osobom małoletnim oraz osobom ubezwłasnowolnionym bez uzyskania zgody przedstawiciela ustawowego. Po zmianach takie wsparcie może zostać udzielone wyłącznie doraźnie - w sytuacji kryzysu lub doświadczenia traumy. Jest to istotne doprecyzowanie przepisów, które ogranicza ryzyko nadinterpretacji i jasno określa zakres dopuszczalnych działań psychologa. Jednocześnie rozwiązanie to nie narusza praw przedstawiciela ustawowego, a zarazem pozwala zapewnić niezbędną pomoc w sytuacjach wymagających natychmiastowej interwencji.

Ustawa, która pominęła psychoterapię 

Największe kontrowersje wzbudziło usunięcie psychoterapii z katalogu świadczeń przypisanych zawodowi psychologa. Choć ustawa wprowadza pojęcie świadczenia psychologicznego, brak psychoterapii w tym wykazie wywołał liczne protesty części środowiska zawodowego. Dlaczego ta zmiana okazała się tak istotna? Nowe przepisy uporządkowały status psychologa jako zawodu regulowanego, jednak jednocześnie pozostawiły psychoterapię poza jego ustawowymi ramami. W praktyce oznacza to, że psycholog i psychoterapeuta nie są tożsamymi rolami zawodowymi, a ścieżki ich kształcenia oraz zasady wykonywania tych działalności pozostają odrębne.

Psycholog nadal może prowadzić psychoterapię, ale na zasadach wynikających z innych regulacji i standardów szkoleniowych, a nie bezpośrednio z ustawy o zawodzie psychologa. Krytycy tej decyzji wskazują, że prowadzi to do sytuacji, w której osoby po wieloletnich studiach psychologicznych i specjalizacjach klinicznych mogą być zobowiązane do przechodzenia dodatkowych szkoleń psychoterapeutycznych na takich samych zasadach jak absolwenci innych kierunków studiów.

Zwolennicy zmian argumentują natomiast, że rozdzielenie obu obszarów porządkuje system i pozostawia psychoterapię jako odrębną dziedzinę wymagającą własnych standardów kształcenia i certyfikacji. Spór ten pokazuje, że choć ustawa reguluje zawód psychologa, kwestia prawnego statusu psychoterapii w Polsce nadal pozostaje otwarta - w praktyce zawodowej, jako psycholog najlepiej więc jasno rozdzielić świadczenia określone w ustawie oraz osobną ścieżkę psychoterapii - dzięki odpowiedniej dokumentacji można zapobiec pewnym niejasnością. 

Źródła: 

1. https://www.gov.pl/web/rodzina/ustawa-o-zawodzie-psychologa-z-podpisem-prezydenta
2. https://pap-mediaroom.pl/polityka-i-spoleczenstwo/mrpips-ustawa-o-zawodzie-psychologa-oraz-samorzadzie-zawodowym-przyjeta
3. https://orka.sejm.gov.pl/proc10.nsf/ustawy/1344_u.htm
4. https://www.prawo.pl/zdrowie/ustawa-o-zawodzie-psychologa-opublikowana,1537068.html