Nagłe wzrosty temperatur, susze i coraz intensywniejsze nasłonecznienie stają się wraz ze zmianami klimatu coraz częstszym elementem naszej codzienności. Zjawiska te oznaczają nie tylko wyzwania dla gospodarki, ale także rosnące zagrożenie dla zdrowia i życia.

Fale upałów są dziś doświadczeniem milionów ludzi, również w Polsce. Dlatego odpowiednie przygotowanie powinno obejmować nie tylko nasze domy, ale także miejsca pracy, w których spędzamy znaczną część dnia. Wysoka temperatura może obniżać koncentrację, zwiększać zmęczenie, prowadzić do odwodnienia, a w skrajnych przypadkach nawet do udaru cieplnego. W konsekwencji rośnie również ryzyko popełnienia błędów i wypadków przy pracy.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz inne instytucje publiczne regularnie przypominają o podstawowych zasadach bezpieczeństwa podczas upałów. Wśród najważniejszych zaleceń znajdują się odpowiednie nawodnienie organizmu, unikanie nadmiernego wysiłku w najgorętszych godzinach dnia, noszenie przewiewnej odzieży oraz korzystanie z zacienionych lub klimatyzowanych pomieszczeń. Eksperci podkreślają również, że podczas wysokich temperatur warto zwracać szczególną uwagę na osoby najbardziej narażone na skutki upałów – seniorów, osoby przewlekle chore, przyjmujące niektóre leki, małe dzieci oraz zwierzęta. O obowiązkach pracodawców przypominają również Centralny Instytut Ochrony Pracy oraz Państwowa Inspekcja Pracy. Przepisy zobowiązują pracodawcę m.in. do zapewnienia pracownikom nieodpłatnych napojów w warunkach wysokiej temperatury, a także do organizacji pracy w sposób ograniczający ryzyko związane z upałem. W zależności od charakteru wykonywanych obowiązków może to oznaczać zapewnienie odpowiedniej wentylacji, ochrony przed bezpośrednim promieniowaniem słonecznym, możliwości korzystania z przerw czy dostosowanie organizacji czasu pracy do panujących warunków.

Choć przepisy określają minimalne obowiązki, bezpieczeństwo podczas upałów zależy od wspólnej odpowiedzialności. Warto obserwować nie tylko własne samopoczucie, ale również reagować, gdy współpracownik wykazuje oznaki przegrzania lub odwodnienia. Czasami zwykła szklanka wody, krótka przerwa czy zainteresowanie stanem drugiej osoby mogą mieć realny wpływ na jej zdrowie i bezpieczeństwo.

Pracodawca: ochrona pracowników w czasie sezonu letniego to nie wybór, a obowiązek

W przyszłym roku zaczną obowiązywać nowe przepisy dotyczące pracy w upale. Oznacza to, że od 11 stycznia 2027 roku pracodawca będzie musiał uwzględniać określone maksymalne wartości temperatury w środowisku pracy. Temperatura nie będzie mogła przekraczać 35°C w pomieszczeniach pracy, a w przypadku prac wykonywanych na otwartej przestrzeni, związanych z dużym wysiłkiem fizycznym – 32°C. Dotyczy to prac, przy których w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu przekracza 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet.

Jednak to nie jedyna zmiana, która ma chronić pracowników przed często katastrofalnymi dla zdrowia warunkami. Gdy temperatura w pomieszczeniu pracy osiągnie 28°C, a przy ciężkich pracach fizycznych wykonywanych w pomieszczeniach – 25°C, pracodawca będzie zobowiązany zastosować odpowiednie rozwiązania techniczne obniżające lub ograniczające wzrost temperatury. Jeżeli względy technologiczne na to nie pozwalają, będzie musiał zastosować inne rozwiązania organizacyjne, które zminimalizują wpływ temperatury na zdrowie pracowników. Na otwartej przestrzeni odpowiednie działania organizacyjne będą wymagane po osiągnięciu 25°C, niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy.

Nowe przepisy przewidują również wyjątki związane m.in. z koniecznością zapewnienia ciągłości podstawowych usług publicznych, bezpieczeństwem państwa i obywateli czy opieką nad pacjentami. Wyłączone z części obowiązków będą również określone grupy pracowników, m.in. funkcjonariusze służb mundurowych i żołnierze.

Dziś warto pamiętać, że – jak pisze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej:

„Pracodawca ma obowiązek dbania o sprawne oraz bezpieczne funkcjonowanie systemu klimatyzacji i wentylacji. To m.in. regularne przeglądy i serwis urządzeń. Klimatyzacja nie może zbytnio wychładzać pomieszczeń ani powodować przeciągów. Wentylacja nie powinna być uciążliwa dla pracowników (hałas, drgania).”

Szczególną ochroną są również objęte kobiety w ciąży i karmiące oraz pracownicy młodociani.

Zmiany klimatyczne i coraz częstsze fale upałów to bardzo duża zmiana w środowisku pracy, która wpływa na zdrowie, jakość funkcjonowania, a nawet ryzyko utraty życia przez pracowników – co przekłada się również na funkcjonowanie całej gospodarki. Odpowiednie przestrzeganie przepisów oraz stosowanie się do zasad BHP jest szczególnie istotne z punktu widzenia pracodawcy, który nie tylko odpowiada za warunki pracy, ale również powinien mieć na uwadze to, jak wysokie temperatury wpływają na efektywność i jakość wykonywanej pracy, a także na całe bezpieczeństwo organizacji. Perspektywa dbałości, odpowiedzialności i troski powinna być dziś szczególnie ważna – w dobie, gdy tak wiele mówi się o kulturze bezpieczeństwa pracy i wellbeingu. Upał jest przecież już znacznie poważniejszym czynnikiem, stanowiącym nie tylko „dyskomfort”, ale często poważne zagrożenie życia i zdrowia.

Dziś warto, aby z perspektywy pracodawcy pamiętać o zapewnieniu wody i napojów dla pracowników oraz zastosowaniu częstszych przerw w pracy, np. poprzez rotacyjny system pracy. Do innych rekomendowanych przez CIOP zasad należy również organizacja miejsc cienia i odpoczynku lub kurtyny wodnej oraz ograniczenie wystawiania pracowników na tzw. „próbę ognia”, czyli pracę podczas największego upału. Eksperci z CIOP podkreślają również, że istotną rolę pełni uważność – przełożony, który szybko reaguje na pierwsze oznaki przegrzania i przypomina zasady pierwszej pomocy, to przełożony, który prawdziwie odpowiada za swój zespół.

Pracownik: dbanie o siebie to odpowiedzialność

Chociaż wiele mówi się o odpowiedzialności pracodawcy podczas stosowania zasad BHP w pracy, pracownik również powinien mieć na uwadze, że bez odpowiedniego przygotowania upał może być dla niego fatalny w skutkach. Podczas takich warunków pogodowych należy więcej pić, nawet zanim poczuje się pragnienie, robić przerwy, jeśli wymaga tego organizm, stosować ochronę głowy i krem z filtrem, a także od razu informować pracodawcę lub współpracowników o złym samopoczuciu. Szybka informacja i reakcja mogą naprawdę uratować życie.

Jak reagować w przypadku przegrzania?

Przede wszystkim trzeba zapoznać się z jego objawami, do których należą:

zawroty głowy,
zaburzenia równowagi,
nudności,
przyspieszona akcja serca,
stan podgorączkowy,
majaczenie,
gorąca i sucha skóra lub obfite pocenie się,
dreszcze,
zaburzenia świadomości, w tym utrata przytomności.

Kiedy zaobserwujemy sytuację, w której pracownik wymaga pomocy, powinniśmy wyprowadzić go w chłodne i zacienione miejsce, podać mu wodę, zwilżyć twarz, ręce i nogi oraz poluzować ubrania.

W przypadku braku poprawy należy zadzwonić po pogotowie, wykonując w tym czasie niezbędne czynności.

Więcej porad związanych z pracą podczas upałów można przeczytać w broszurze informacyjnej „Dbajmy o siebie” przygotowanej przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Podsumowanie

Fale upałów stają się coraz większym wyzwaniem również dla środowiska pracy, dlatego bezpieczeństwo podczas wysokich temperatur powinno być wspólną odpowiedzialnością pracodawców i pracowników. Nowe przepisy, które zaczną obowiązywać w 2027 roku, wzmacniają ochronę pracowników, ale już dziś odpowiednia organizacja pracy, nawodnienie i szybka reakcja na objawy przegrzania mogą realnie chronić zdrowie i życie.