W tych krajach UE pracuje się hybrydowo najczęściej. Jak wypada Polska?

W Unii Europejskiej około co czwarty pracownik wykonuje swoje obowiązki zawodowe w modelu hybrydowym. Trend ten rozwinął się szczególnie w okresie pandemii COVID-19, a następnie na stałe wpisał się w kulturę pracy wielu organizacji. Jego popularność różni się jednak w poszczególnych państwach członkowskich i jest szczególnie wysoka w krajach o rozwiniętych gospodarkach. Sam model pracy hybrydowej można zresztą podzielić na kilka kategorii, w których elastyczność może dotyczyć nie tylko miejsca, ale również czasu wykonywania pracy. Zanim jednak przyjrzymy się różnym modelom pracy hybrydowej, warto sprawdzić, jak poszczególne państwa UE wypadają w zestawieniu dotyczącym jej popularności.

Ranking UE

Polska zajęła 19. miejsce w Unii Europejskiej pod względem odsetka pracowników wykonujących pracę w modelu hybrydowym. W naszym kraju w ten sposób pracuje 16% pracowników.

Jak wynika z danych przedstawionych w raporcie „2024 European Working Conditions Survey (EWCS 2024)”, przygotowanym przez Europejską Fundację na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound), średnio 24% pracowników najemnych w UE pracuje w modelu hybrydowym. Polska osiągnęła więc wynik o 8 pkt proc. niższy od średniej unijnej. Liderem zestawienia jest Szwecja, gdzie pracę hybrydową wykonuje 53% pracowników. Na podium znalazły się również: Holandia (46%) oraz Luksemburg (46%). Na drugim końcu rankingu znalazła się Rumunia – tam w modelu hybrydowym pracuje zaledwie 6% zatrudnionych.

Tak duże różnice pomiędzy państwami mogą być związane m.in. ze strukturą ich gospodarek i rynków pracy. Jak zwraca uwagę Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP), na popularność pracy hybrydowej wpływa m.in. udział działalności wiedzochłonnych w gospodarce, a także różnice w regulacjach, tradycjach i normach obowiązujących na poszczególnych rynkach pracy. Znaczenie ma więc nie tylko to, czy pracodawcy dopuszczają pracę zdalną, ale również to, jakiego rodzaju prace dominują w danym kraju. Praca wykonywana przy komputerze, związana z przetwarzaniem informacji czy świadczeniem usług profesjonalnych może być znacznie łatwiej przeniesiona poza siedzibę firmy niż praca w produkcji, logistyce, handlu czy budownictwie.

Jak gospodarka kraju i lokalny rynek pracy wpływają na możliwość pracy zdalnej?

Chociaż na popularność pracy hybrydowej wpływają takie czynniki jak odpowiednio uregulowane prawo pracy czy kultura organizacyjna oparta w większym stopniu na zaufaniu niż bezpośrednim nadzorze, istnieje jeszcze jeden istotny element, który pomaga zrozumieć różnice pomiędzy państwami UE – struktura ich gospodarek i lokalnych rynków pracy.

Wspomniany wcześniej udział działalności wiedzochłonnych w gospodarce wiele mówi o tym, jakiego rodzaju pracę wykonuje się w danym kraju. To, w jakich sektorach koncentruje się zatrudnienie, może mieć bezpośrednie znaczenie dla możliwości wykonywania pracy poza siedzibą firmy. Inaczej wygląda bowiem praca osoby zajmującej się analizą danych, programowaniem czy doradztwem, a inaczej pracownika produkcji, magazynu czy budowy.

Czym są działalności wiedzochłonne?

Określenie „działalności wiedzochłonne” może być mylące, jeśli rozumieć je po prostu jako zawody „wymagające myślenia”. W statystyce Eurostatu knowledge-intensive activities (KIA) odnoszą się do działalności, w których udział osób z wyższym wykształceniem wśród zatrudnionych jest relatywnie wysoki. Wskaźnik ten pozwala więc określić, jaka część zatrudnienia przypada na sektory charakteryzujące się wysokim udziałem pracowników z wyższym wykształceniem. Nie oznacza to oczywiście, że pozostałe zawody nie wymagają specjalistycznej wiedzy lub wysokich kwalifikacji. Kluczowa w kontekście pracy zdalnej jest jednak inna cecha części działalności wiedzochłonnych – możliwość wykonywania obowiązków przy wykorzystaniu technologii cyfrowych, bez konieczności stałej obecności w konkretnym miejscu.

Programista, analityk, księgowy czy specjalista ds. marketingu może wykonywać znaczną część swoich obowiązków z wykorzystaniem komputera i połączenia internetowego. Pracownik produkcji, magazynu czy budowy jest natomiast znacznie silniej związany z konkretnym miejscem wykonywania pracy. To właśnie dlatego struktura zatrudnienia może być jednym z czynników wpływających na popularność pracy hybrydowej. Im większy udział stanowisk, których charakter pozwala na pracę poza siedzibą pracodawcy, tym większa jest potencjalna grupa pracowników, która może korzystać z takiego modelu.

Potwierdzają to również analizy Eurofound dotyczące geograficznego zróżnicowania telepracy w Europie. Z raportu Regional employment change and the geography of telework in Europe wynika, że różnice między regionami UE były w dużej mierze związane ze strukturą zawodową, a szczególnie z koncentracją miejsc pracy w usługach wiedzochłonnych, które mogą być wykonywane zdalnie. Autorzy wskazują również, że szczególnie korzystają na tym obszary miejskie i stołeczne, gdzie koncentruje się większa liczba takich miejsc pracy. Oznacza to, że o możliwości pracy zdalnej nie decyduje wyłącznie polityka konkretnego pracodawcy. Znaczenie ma również to, jakie miejsca pracy dominują w danym kraju lub regionie. Państwo, w którym duża część zatrudnienia przypada na usługi profesjonalne, informacyjne, finansowe czy technologiczne, będzie miało większy potencjał do wykorzystania pracy zdalnej niż gospodarka, w której znaczna część zatrudnienia koncentruje się w sektorach wymagających fizycznej obecności pracownika.

Nie należy jednak traktować tej zależności jako prostej zasady; sama obecność zawodów, które można wykonywać zdalnie, nie oznacza jeszcze, że pracodawcy będą oferować pracownikom model hybrydowy. Wpływ mają również regulacje, organizacja pracy, infrastruktura cyfrowa, kultura organizacyjna oraz preferencje pracowników. Eurofound wskazuje przy tym, że szybkie i stabilne połączenie internetowe jest jednym z podstawowych warunków umożliwiających telepracę.

Na popularność pracy hybrydowej warto więc spojrzeć nie tylko przez pryzmat tego, czy pracodawca pozwala pracować z domu, ale również przez pytanie: jakiego rodzaju praca jest w danym kraju najczęściej wykonywana?

4 modele pracy hybrydowej 

Praca hybrydowa nie zawsze oznacza taki sam poziom swobody pracownika. Raport Eurofound wyróżnia cztery modele pracy hybrydowej, które różnią się przede wszystkim tym, kto decyduje o miejscu i czasie wykonywania obowiązków.

Najczęściej spotykany jest model w pełni elastyczny. Korzysta z niego 48% pracowników hybrydowych. W tym przypadku pracownik ma dużą lub pełną swobodę zarówno w wyborze miejsca pracy, jak i organizacji swojego czasu. 22% pracowników funkcjonuje w modelu hybrydy kontrolowanej - tutaj zarówno miejsce, jak i czas wykonywania pracy są w dużej mierze określane przez pracodawcę. 

17% stanowią osoby pracujące w modelu elastycznym lokalizacyjnie. Pracownik ma w nim średnią lub dużą swobodę w wyborze miejsca pracy, ale jego czas pracy jest określany przez przełożonego. Najmniej popularny jest model elastyczny czasowo - 13% - w tym przypadku pracodawca wskazuje miejsce wykonywania pracy, natomiast pracownik ma możliwość samodzielnego decydowania o godzinach, w których realizuje swoje obowiązki.

Jak pokazują dane, elastyczność pracy może więc dotyczyć dwóch różnych wymiarów - miejsca oraz czasu. Sama możliwość pracy poza biurem nie oznacza jeszcze pełnej swobody organizacji pracy.

Podsumowanie 

Praca hybrydowa w UE nie jest zjawiskiem jednolitym - jej popularność zależy zarówno od regulacji i kultury organizacyjnej, jak i od struktury gospodarki oraz rodzaju dominujących miejsc pracy. Polska, z wynikiem 16%, pozostaje poniżej unijnej średniej, a przykład Szwecji pokazuje, jak duży może być udział pracy hybrydowej w gospodarce, w której znaczną część zatrudnienia stanowią działalności wiedzochłonne. Jednocześnie sama możliwość pracy zdalnej nie oznacza pełnej elastyczności - pracodawcy mogą różnie kształtować swobodę pracowników w zakresie miejsca i czasu wykonywania pracy.

Źródła:

1. https://www.parp.gov.pl/component/content/article/91266:16-proc-polskich-pracownikow-pracuje-hybrydowo-najbardziej-doceniany-jest-model-elastyczny-w-zakresie-czasu-i-miejsca
2. https://lnkd.in/p/d5yMUy6t
3. Eurofound – Regional employment change and the geography of telework in Europe
4. Eurostat – Knowledge-intensive activities
5. Eurofound – 2024 European Working Conditions Survey