Zestresowani nauczyciele: jak pracuje się w polskiej szkole? Wyniki ogólnopolskiego badania

Zła kondycja psychiczna nauczycieli stanowi zagrożenie nie tylko dla samej grupy zawodowej, lecz także dla jakości funkcjonowania całego systemu edukacji w Polsce. Choć w dyskusji o nauczycielach często słusznie porusza się temat stresu zawodowego, zwykle wiąże się go przede wszystkim z codzienną pracą z dziećmi i młodzieżą. Tymczasem wyniki najnowszego badania pokazują, że jedne z najsilniejszych źródeł stresu nauczycieli mają charakter systemowy i wynikają z organizacji oraz funkcjonowania polskiej oświaty.

Raport z „Ogólnopolskiego badania na temat ryzyka psychologicznego i stresu w zawodzie nauczyciela” opublikowano w czerwcu 2026 roku. Badanie, zrealizowane na zlecenie Związku Nauczycielstwa Polskiego przez badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego, objęło blisko 1800 pracowników oświaty z całej Polski. Wyniki wskazują, że przeciążenie nauczycieli nie wynika wyłącznie z charakteru wykonywanej pracy, lecz w dużej mierze z warunków tworzonych przez system edukacji.

Przewlekły stres jako problem systemowy na stałe zakotwiczony w życiu zawodowym nauczyciela 

Wyniki raportu pokazują, że sytuacja nauczycieli w Polsce jest naprawdę trudna. Stres zawodowy przestał być zjawiskiem marginalnym – stał się stałym elementem pracy w tym zawodzie. Dane przedstawiają obraz szkół, w których nauczyciele każdego dnia muszą zarządzać własnymi emocjami, aby nie dać się całkowicie pochłonąć narastającemu napięciu. Stres nie ma przy tym charakteru incydentalnego. Jedynie 18% respondentów znalazło się w grupie o niskim poziomie obciążenia stresem zawodowym, natomiast co drugi nauczyciel doświadcza wysokiego lub bardzo wysokiego poziomu skumulowanego obciążenia stresorami. Oznacza to, że dla większości badanych stres jest codziennym doświadczeniem, a nie przejściowym epizodem.

Autorzy raportu podkreślają, że problem stresu na tyle silnie wpisał się w środowisko szkolne, iż przestał być okresowym przeciążeniem, z którym pracownik może poradzić sobie dzięki krótkotrwałej mobilizacji. Stał się trwałym elementem funkcjonowania nauczycieli i zjawiskiem o charakterze systemowym. W praktyce oznacza to, że nauczyciele coraz częściej pracują w warunkach nieustannego napięcia, a przewlekły stres został w dużej mierze znormalizowany i zaczął być postrzegany jako nieodłączna część wykonywania zawodu.

Najbardziej stresujące obszary pracy nauczyciela 

Jak podkreślono w raporcie, stres zawodowy nauczycieli nie jest wyłącznie konsekwencją indywidualnych predyspozycji psychicznych czy cech osobowości. Wynika przede wszystkim z napięcia między wymaganiami stawianymi przez pracę, zasobami, którymi dysponuje pracownik, oraz poziomem wsparcia, jakie otrzymuje w środowisku zawodowym.

Autorzy badania, opierając się na wcześniejszych ustaleniach naukowych, potraktowali stres jako skumulowane obciążenie doświadczane w codziennej pracy. Na potrzeby badania wyróżniono pięć głównych obszarów stresu:

• organizację i warunki pracy,
• pracę nauczyciela w klasie lub grupie przedszkolnej oraz relacje z uczniami i dziećmi,
• relacje z rodzicami,
• relacje w gronie pedagogicznym oraz rolę dyrekcji,
• czynniki systemowe.

Każdy z tych obszarów oceniano w dwóch wymiarach: częstości występowania obciążeń oraz subiektywnie odczuwanej uciążliwości. Dzięki temu możliwe było określenie nie tylko, które sytuacje są najbardziej stresujące, ale również jak często nauczyciele ich doświadczają.

Wyniki badania nie pozostawiają wątpliwości – najbardziej obciążające okazały się czynniki systemowe, czyli te związane z funkcjonowaniem całego systemu edukacji. Spośród 20 najwyżej ocenionych stresorów aż 13 miało charakter systemowy, co pokazuje, że główne źródła stresu wykraczają daleko poza codzienną pracę z uczniami.

Do najczęściej wskazywanych problemów należały:

• zbyt niskie wynagrodzenia nauczycieli,
• przerzucanie odpowiedzialności za wdrażanie zmian bez zapewnienia odpowiednich zasobów i wsparcia,
• brak spójnej i długofalowej polityki oświatowej,
• niedostosowanie wymagań systemowych do realiów codziennej pracy szkoły.

Wysoko w rankingu znalazły się również: brak rozwiązań systemowych ograniczających obciążenia administracyjne nauczycieli, zbyt częste zmiany przepisów prawa oświatowego, podważanie autonomii nauczycieli przez decyzje władz oświatowych, niedocenianie zawodu nauczyciela w społeczeństwie, brak systemowego wsparcia w pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych oraz niewystarczająca ochrona prawna nauczycieli.

Wnioski z raportu są jednoznaczne – największe źródła stresu nauczycieli nie wynikają z samego kontaktu z uczniami, lecz z warunków, w jakich funkcjonuje polska szkoła. Oznacza to, że skuteczne ograniczanie stresu wymaga przede wszystkim zmian systemowych, a nie wyłącznie działań skierowanych do samych nauczycieli, takich jak szkolenia z radzenia sobie ze stresem czy rozwijania odporności psychicznej.

Konsekwencje: zdrowie i pozostanie w zawodzie 

Stres zawodowy nauczycieli niesie ze sobą wyraźne konsekwencje zarówno dla zdrowia psychicznego, jak i fizycznego, co potwierdzają wyniki badania. Analiza nasilenia objawów somatycznych wykazała, że 42% badanych znalazło się w grupie o bardzo wysokim nasileniu objawów, a kolejne 18% w grupie o wysokim nasileniu. Oznacza to, że aż sześciu na dziesięciu nauczycieli doświadcza poważnych dolegliwości związanych z przewlekłym stresem.

Najczęściej zgłaszanymi problemami były przewlekłe zmęczenie, brak energii, zaburzenia snu oraz bóle pleców, stawów i głowy. Dolegliwości te nasilają się w okresach zwiększonego obciążenia zawodowego i często prowadzą do dalszych konsekwencji zdrowotnych, takich jak konieczność korzystania z pomocy psychiatrycznej lub wdrożenia leczenia farmakologicznego.

Wyniki te są szczególnie niepokojące, ponieważ wskazują, że pogarszający się stan zdrowia nauczycieli nie wynika wyłącznie z indywidualnej odporności na stres. W świetle badania jego główne źródła mają charakter systemowy i są związane z organizacją pracy, chaosem organizacyjnym oraz warunkami funkcjonowania polskiej oświaty. Autorzy raportu podkreślają, że skala problemu uzasadnia potrzebę zmian w polityce edukacyjnej i publicznej, które ograniczyłyby źródła przewlekłego stresu, zamiast koncentrować się wyłącznie na łagodzeniu jego skutków.

Dodatkowo, jak wynika z raportu, obciążenie stresem prowadzi do zmian w ścieżce kariery zawodowej nauczycieli – jedynie 27,8% badanych deklaruje, że nie planuje odejścia z zawodu, a wraz ze wzrostem poziomu obciążeń wyraźnie rośnie liczba osób rozważających zmianę pracy.

Rekomendacje 

Autorzy raportu przedstawili również rekomendacje skierowane do decydentów, podkreślając, że ograniczenie stresu zawodowego nauczycieli wymaga przede wszystkim wielopoziomowych zmian, ze szczególnym uwzględnieniem reform systemowych. Wśród najważniejszych postulatów znalazły się: zapewnienie większej stabilności polityki oświatowej, poprawa warunków materialnych wykonywania zawodu, ograniczenie nadmiernej biurokracji, racjonalne przypisanie obowiązków nauczycielom, rozwój systemowego wsparcia w pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach oraz wzmocnienie ochrony relacji nauczyciel–rodzic.

Wyniki badania pokazują, że problem stresu zawodowego nauczycieli nie jest wyłącznie indywidualnym doświadczeniem, lecz konsekwencją sposobu funkcjonowania całego systemu edukacji. Bez zmian organizacyjnych i systemowych trudno będzie ograniczyć skalę wypalenia zawodowego, poprawić dobrostan nauczycieli oraz zatrzymać odpływ pracowników z zawodu. Kondycja psychiczna nauczycieli staje się dziś nie tylko kwestią zdrowia pracowników oświaty, ale również jednym z kluczowych wyzwań dla jakości i przyszłości polskiej edukacji.

Źródła: 

1. https://znp.edu.pl/assets/uploads/2026/06/Stres-nauczycieli_Raport-koncowy-z-badania-ZNP-2.pdf
2. https://znp.edu.pl/wyniki-ogolnopolskiego-badania-nt-ryzyka-psychologicznego-i-stresu-w-zawodzie-nauczyciela/