Za horyzontem widmo nowego roku szkolnego oraz czas powrotu do zawodowej rutyny. Powroty z wakacji to stały element, nieco destabilizujący nasze poczucie równowagi w pracy – dodatkowo dochodzi powrót uczniów na lekcje, a my jeszcze nie do końca jesteśmy w stanie wyobrazić sobie normalny tydzień pracy. Syndrom stresu pourlopowego może dotknąć nas wszystkich i sprawić, że „przełączenie” się na tryb „praca” spowoduje opóźnienia w podejmowaniu nowych wyzwań zawodowych oraz realne pogorszenie się naszego dobrostanu. Jak radzić sobie w tych momentach przejściowych, aby nie unikając trudnych emocji, jednocześnie sprawić sobie tzw. „miękkie lądowanie” po wakacjach?

Summer stress syndrome

W 2023 roku na zlecenie firmy Fitbit Ipsos wykonał badanie, którego zwieńczeniem był raport „Wakacyjny stres Polaków 2023”. Według analizy aż 80% z nas odczuwa stres w postaci zdenerwowania przed wyjazdem (tzw. reisefieber, czyli przedwyjazdowej gorączki). To, co najbardziej wpływa na poczucie wakacyjnego stresu, to według badania: wydatki związane z wyjazdem, niepewność pogody, konieczność wybrania kierunku podróży, własny wygląd (13 proc.!), a także presja, żeby gdzieś wyjechać.

To wszystko sprawia, że wakacje zaczynają być pełne napięcia i nawet jeśli już pod koniec urlopu zaczynamy odpoczywać, to zwiastun pracy po urlopie sprawia, że poczucie zadowolenia i relaksu z urlopu wcale nie jest tak duże, jak moglibyśmy się tego spodziewać.

Warto również zwrócić uwagę na szerszy kontekst odczuwanego przez Polaków stresu w ogóle. Ipsos Health Service 2024 opublikowało badanie, z którego wynika, że Polacy to naród, u którego stres dość mocno wpływa na samopoczucie psychiczne.

Aż 45% Polaków twierdzi, że w ciągu ostatniego roku doświadczyło go kilka razy – dla porównania, na świecie odsetek ten wynosi 33%. Doświadczenie stresu skutkuje również negatywnym wpływem na naszą pracę. 35% polskich respondentów przyznało, że poziom stresu przekroczył u nich taki poziom, że przez pewien czas nie byli w stanie chodzić do pracy. Niemal co piąty badany (19%) doświadczył takiego stanu kilka razy.

Okazuje się, że w kontekście wakacji, coraz częściej oznaczających wyścig o kolejne doświadczenia, często błędnie zakładamy, że planowanie wieloetapowej wycieczki może okazać się dla nas większym stresem niż spokojny odpoczynek w domu.

Jak mówi psycholożka Joanna Płatek dla Polskiego Radia:

Najlepszy przykład to kolejny zabytek z listy tych, które koniecznie trzeba zobaczyć. Zanim go „zaliczymy”, warto zastanowić się, dlaczego to robimy. Bo jeśli motywuje nas tylko to, co przeczytaliśmy w przewodniku lub usłyszeliśmy od znajomych, a sami wcale nie mamy na to ochoty, to po co się zmuszać. Czasami samo zwolnienie tempa, czyli zatrzymanie ciała, potrafi zrobić wiele dobrego dla naszej psychiki.

Znaczenie ma długość urlopu?

Okazało się, dzięki badaniu Vacation (after-)effects on employee health and well-being, and the role of vacation activities, experiences and sleep, opublikowanemu w 2012 roku w Journal of Happiness Studies, że przeprowadzono badanie na 54 pracownikach oceniających swój stan zdrowia i dobrostan przed urlopem, trzykrotnie lub czterokrotnie w jego trakcie oraz pięciokrotnie po powrocie do pracy. Średni czas trwania urlopu wynosił 23 dni.

Okazało się, że długie urlopy znacznie lepiej regenerują pracowników niż te krótkotrwałe, których efekt jest powierzchowny, a na pewno nie trwa długo. Przede wszystkim wskaźnik zdrowia i dobrostanu szybko rósł w trakcie urlopu, osiągając szczytowy poziom ósmego dnia – jednak w ciągu pierwszego tygodnia po powrocie do pracy gwałtownie wracał do poziomu wyjściowego.

Jak zadbać o swój wellbeing?

Eksperci z psychologii podkreślają, że kluczową zasadą powrotu z urlopu do rzeczywistości w pracy jest planowanie nie tylko wakacji, ale też powrotu z urlopu. Małe gesty wykonane przez nas na rzecz rutyny lub wejścia w tryb „praca” sprawiają, że stres staje się bardziej oswojony i mniej dramatyczny.

Aby uniknąć pourlopowego szoku, warto więc przygotować sobie chociażby uporządkowane stanowisko pracy lub zacząć od prostej przyjemności, która zwykle, w czasie normalnego okresu pracy, sprawia, że czujemy się lepiej sami ze sobą – może to być przygotowanie posiłku czy kawy albo zestawu ćwiczeń.

Jednak schodząc głębiej do mierzenia się z obowiązkami szkolnymi czy zawodowymi „face to face”, dobrze jest zadać sobie pytanie o trzy najważniejsze rzeczy do wykonania. Długa lista „to do” to raczej „odstraszacz” niż coś, co pomogłoby nam uporządkować myśli. Przechodzenie z trybu „wakacje” do „praca”, serwując sobie przy tym terapię szokową, to raczej nie najlepszy pomysł.

Koniec końców warto również pamiętać, zwłaszcza kiedy znamy już dane na temat odczuwanego stresu w wakacje, że planowanie urlopu powinno wiązać się z odpoczynkiem, który lubimy. Jeśli organizacja i adrenalina sprawiają, że to właśnie jest sposób na odreagowanie – czemu nie. Jednak jeśli wolimy spokojne all inclusive, bo praca wymaga od nas i tak wiele wysiłku organizacyjnego, nie ma sensu na siłę wybierać czegoś, co sprawiłoby, że wakacje będziemy wspominać bardziej jako koszmar niż sensowny odpoczynek.

Źródła:

1. https://www.benefitsystems.pl/pl/artykul/miekkie_ladowanie_po_urlopie_jak_wrocic_do_pracy_z_nowa_energia
2. https://link.springer.com/article/10.1007/s10902-012-9345-3
3. https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego/wakacyjny-stres-polakow/vlmtfq1
4. https://www.polskieradio.pl/10/10333/artykul/3395480,summer-stress-syndrome-kiedy-urlop-staje-sie-udreka
5. https://www.ipsos.com/pl-pl/spoleczenstwo-w-stresie-raport-o-zdrowiu-psychicznym-w-polsce
6. https://politykazdrowotna.com/artykul/51-proc-polakow-wraca-n2407831?srsltid=AfmBOop0yFYr5Mc_xEzDY3eOaH7j7onu7NpN0hilgWePKG5NMpKNuEZ9