W procesie rozwoju własnej kariery możemy potknąć się nie raz, nie dwa - to normalne. Popełniając błędy uczymy się o ile traktujemy jeszcze jako naturalną drogę rozwoju. Z jednej strony dużo mówi się o planowaniu ścieżki rozwoju zawodowego a z drugiej strony coraz częściej do głosu dochodzą treści związane z mindfulness, rozwojem wewnętrznym i szerokopojętą duchowością. To oczywiście w znaczącej części efekt mediów, marketingu a w szczególności Instagrama. Czy jest tylko jedna właściwa metoda na planowanie kariery zawodowej? Nie. Jeśli przyjmy się uważniej całej pop-psychologii, czy doradztwu coachingowemu a nawet astrologii, która ostatnio przeżywa swój renesans zauważymy, że każda z tych praktyk odwołuje się do pojęcia samoświadomości i zaufania. I zdaje się, że jest to pewien trop a nawet klucz, który może nam pomóc w tworzeniu planu kariery. Jednak jak mądrze się w tym wszystkim odnaleźć?

Proces planowania kariery zawodowej 

W obecnych czasach planowanie wybór ścieżki zawodowej łączy się przede wszystkim z wyzwaniem samodzielności oraz samoorganizacji. Teoretycznie im wcześniej znamy siebie i swoje możliwości tym łatwiej o realizację celów, jednak życie, choć często chcielibyśmy inaczej, składa się z różnych, często mało przewidywalnych scenariuszy i nie nad wszystkim mamy stuprocentową kontrolę. Pewne rzeczy można jednak zaplanować a nawiązując do poprzedniego akapitu - na pewno można określić swoje wartości wynikające z naszej postawy życiowej a wtedy dopiero zacząć myśleć, co tak naprawdę jest dla nas ważne a co opłacalne. A potem już tylko próbować - bo jakby nie patrzeć, życie jest ciągłym testem nas samych i naszych możliwości. 

Definicja kariery zależy przede wszystkim od tego jak widzimy swoją rolę i swoje potrzeby w świecie. To realne pytanie o ambicje i wartości. W świecie zdominowanym przez kariery skrojone pod LinkedIn łatwo pogubić się w tym co "moje" a tym, co nie należy do świata naszych wartości. Czy jest sens grać w grę, której ceną jest większość naszych potrzeb? Nie. Czy da się całkowicie żyć w zgodzie z tylko i wyłącznie własnymi zasadami? Nielicznym się to udaje, jednak w większości chodzi o magiczne słowo "kompromis". A jak stworzyć taki kompromis, w którym na piedestale będzie stała choć jedna, najważniejsza dla nas wartość? Do tego właśnie może być pomocny plan kariery zawodowej i wszystkie narzędzia z jakich możemy skorzystać. 

Zanim przejdziemy jednak do strategii planowanie kariery przyjrzyjmy się definicjom, które pomogą nam rozjaśnić nieco na czym opiera się nauka o doradztwie zawodowym zawartym w Zeszycie informacyjno-metodycznym doradcy zawodowego - Planowanie kariery zawodowej opublikowanego przez Krajowy Urząd Pracy w 2001 roku.  Poradnictwo karierowe (career counseling) - Proces wspierania jednostki w podejmowaniu decyzji zawodowych, rozwijaniu kompetencji i planowaniu ścieżki kariery poprzez indywidualne konsultacje, diagnozę predyspozycji i doradztwo. Podstawowe założenia pozostają ważne, ale dziś poradnictwo karierowe coraz częściej obejmuje również wsparcie w zakresie zmiany zawodu, pracy zdalnej, przedsiębiorczości i rozwijania kompetencji cyfrowych.

Edukacja karierowa (carrer education) - Systematyczne działania edukacyjne, mające na celu rozwijanie wiedzy o zawodach, rynku pracy i własnych kompetencjach zawodowych, realizowane głównie w szkołach i uczelniach. Dziś edukacja karierowa jest bardziej proaktywna i zintegrowana z nauką kompetencji przyszłości, takich jak praca w zespole wielokulturowym, kreatywność czy zdolności cyfrowe. Nadal jest podstawowym narzędziem w przygotowaniu młodzieży do rynku pracy.

Orientacja karierowa (career guidance) - Proces dostarczania informacji i wskazówek dotyczących wyboru zawodu, ścieżki edukacyjnej i planowania kariery, obejmujący zarówno poradnictwo, jak i edukację zawodową. Orientacja karierowa pozostaje centralnym elementem wsparcia zawodowego, ale współcześnie łączy w sobie doradztwo indywidualne, edukację i narzędzia cyfrowe do samodzielnego planowania kariery.

Analiza mocnych i słabych stron 

Dążenie do rozwoju kariery zawodowej zaczyna się od analizy mocnych i słabych stron. Świadomość własnych predyspozycji, połączona z realnymi warunkami rynku pracy, może okazać się niezwykle pomocna. Warto wsłuchiwać się w swoje przeczucia i intuicję, zastanawiając się: co lubimy robić, co potrafimy robić, co chcemy osiągnąć w sferze społecznej oraz co daje nam poczucie bezpieczeństwa. Mówi się, że nie można mieć wszystkiego – ale może nie trzeba wszystkiego na raz.

W procesie rozwoju kariery istotne jest również wychodzenie ze strefy komfortu, balansowanie między bezpieczeństwem a ryzykiem oraz umiejętne zarządzanie stresem. Motto wielu coachów i psychologów zawodowych brzmi: „bać się i robić” – strach i stres w odpowiedniej dawce mogą stymulować do działania, jeśli są świadomie obserwowane. Kluczowe jest zaufanie do siebie, ponieważ choć nie mamy pełnej kontroli nad otoczeniem, możemy wpływać na swoje emocje, reakcje i zachowania.

Popularną strategią jest także podejście „Fake it till you make it”, które, stosowane umiejętnie, może wspierać rozwój kariery i budowanie pewności siebie w nowych rolach zawodowych. Wsparciem w tym procesie jest edukacja i rozwój kompetencji, uczestnictwo w kursach i szkoleniach, praktyki i doświadczenie zawodowe, a także umiejętność pracy w codziennej działalności zawodowej. Pierwsza praca i świadomy wybór zawodu pozwalają testować swoje umiejętności i zdobywać praktyczne doświadczenie.

Planowanie kariery warto oprzeć na narzędziach takich jak metoda SMART, która pomaga ustalać konkretne, mierzalne i realistyczne cele. Metoda SMART to popularne narzędzie w planowaniu kariery i wyznaczaniu celów zawodowych. Nazwa SMART to akronim określający pięć kryteriów dobrze sformułowanego celu:

S – Specific (konkretny): cel powinien być jasno określony, aby wiedzieć dokładnie, co chcemy osiągnąć.

M – Measurable (mierzalny): warto ustalić wskaźniki, które pozwolą ocenić postęp i sukces.

A – Achievable (osiągalny): cel powinien być realistyczny, dopasowany do naszych możliwości i zasobów.

R – Relevant (istotny): powinien mieć znaczenie dla naszej kariery i pasować do długoterminowych planów.

T – Time-bound (określony w czasie): warto ustalić termin realizacji, co pomaga w motywacji i planowaniu działań.

Stosowanie metody SMART ułatwia świadome planowanie kariery, precyzyjne określanie kolejnych kroków i efektywną realizację celu. Współczesny rynek pracy wymaga również podejścia long-life learning, czyli gotowości do stałego podnoszenia kwalifikacji i samorozwoju, aby skutecznie realizować swoje cele zawodowe w zmieniającym się świecie.

Analiza rynku pracy

Rynek pracy jest dziś dynamiczny - to hasło powtarzane wielokrotnie a jeszcze częściej zestawiane z "elastycznością" pracownika. To wszystko tworzy wizję niepewnego gruntu - owszem, do zmienności warto się przyzwyczaić, jednak warto też, na tyle na ile możemy, budować wokół siebie stabilny grunt, które bazą może być właśnie planowanie kariery, czy analiza rynku pracy i własnych możliwości. 

Ścieżka rozwoju własnej kariery bywa wymagająca, ale aby jeszcze lepiej się w niej odnaleźć warto sobie pomóc odpowiednimi narzędziami. Na pewno warto czytać artykuły z zakresu rynku pracy, które przygotowywane są na podstawie rzetelnie przeprowadzanych aktualnych badań i raportów. Do takich należą np. te pisane przez Jobs Door a znajdziesz je w zakładce "aktualności" -> "rynek pracy". Przeczytaj już teraz jeden z nich -> Lifelong learning: korzyści osobiste i zawodowe

Na rynku pracy, w zależności od wybranej branży, liczą się, poza umiejętnościami i komeputacjami, zdobyte doświadczenie a także odbyte kursy i szkolenia a także zdobyte certyfikaty. Niektóre branże są znacznie bardziej rygorystyczne pod tym względem a często dotyczy to tych zwodów, w których wymaga się więcej umiejętności "twardych". Realizacja danego celu zawodowego może się więc opierać zarówno na analizie mocnych i słabych stron oraz rodzaju swoich kompetencji jak i na zrozumieniu jak dana branża funkcjonuje obecnie na rynku pracy a także z jakich narzędzi pomocy możemy skorzystać. 

Narzędzia pomocne w budowaniu kariery zawodowej

Planowanie kariery zawodowej wymaga odpowiednich narzędzi i wsparcia. W tym celu warto korzystać z Centra informacji i planowania kariery zawodowej, które pomagają w wyborze zawodu, określeniu kierunku – kariery zawodowej oraz zaplanowaniu ścieżki kariery zawodowej. Pomoc można znaleźć zarówno w publicznych centrach doradztwa zawodowego, takich jak Powiatowe i Miejskie Urzędy Pracy (UP), które oferują bezpłatne doradztwo zawodowe, testy predyspozycji, kursy i szkolenia (psz.praca.gov.pl), jak i w Centrach Informacji i Planowania Kariery Zawodowej (CIPKZ) przy Wojewódzkich Urzędach Pracy, gdzie można uzyskać diagnozę kompetencji i informacje o rynku pracy (link).

Dla studentów i absolwentów cennym wsparciem są Biura Karier / Career Services na uczelniach wyższych, oferujące doradztwo, oferty praktyk i staży oraz warsztaty z tworzenia CV i rozmów kwalifikacyjnych (np. Uniwersytet Warszawski – Biuro Karier, Politechnika Warszawska – Biuro Karier, Uniwersytet SWPS - Biuro Karier). Również organizacje pozarządowe i fundacje, takie jak Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości czy Fundacja Rozwoju Edukacji i Szkolnictwa Wyższego, wspierają młodych i osoby bezrobotne, a specjalistyczne instytucje, np. Polski Związek Niewidomych czy Fundacja Integracja, oferują doradztwo dla osób z niepełnosprawnościami.

Nie można też zapomnieć o prywatnym doradztwie kariery, gdzie konsultanci i coachowie prowadzą indywidualne sesje, pomagają w planowaniu ścieżki zawodowej i testach kompetencji, a także o portalach online i platformach doradczych, które oferują kursy i narzędzia wspierające rozwój zawodowy. Dla uczniów i młodzieży pomocne są szkoły i poradnie psychologiczno-pedagogiczne, które oferują testy predyspozycji i wsparcie w wyborze szkoły oraz zawodu.

Równolegle, kluczowe w planowaniu kariery są działania związane z samorozwojem, np. korzystanie z książek o samorozwoju, oraz stworzenie planu kariery, który umożliwia skuteczną realizację celu i przygotowanie do pierwszej pracy. Projektowanie kariery zawodowej i doradztwo zawodowe pozwalają świadomie kształtować planowanie rozwoju zawodowego, uwzględniając zdobywanie doświadczenia zawodowego i aktualne potrzeby rynku pracy. Warto też korzystać z narzędzi takich jak Zintegrowany system kwalifikacji oraz śledzić informacje o zawodach i ofertach pracy, np. w Jobs Door, gdzie oferty pracy są aktualizowane co 2 minuty, a baza obejmuje ponad 100 000 ogłoszeń. Dodatkowo inspirujące mogą być wywiady z ekspertami, np. przeczytaj nasz wywiad z Barbarą Drabczyk Well-being to nie joga w pracy: wywiad z Barbarą Drabczyk o zdrowiu psychicznym, pokoleniach i rynku pracy - zajmującą się doradztwem zawodowym i psychologią. Takie połączenie wiedzy, praktyki i systematycznej pracy pozwala na świadome realizowanie kariery zawodowej.

Podsumowanie

Dążenie do rozwoju własnej kariery wymaga świadomego podejścia, w którym kluczową rolę odgrywa edukacja i rozwój kompetencji. Warto korzystać z dostępnych kursów i szkoleń, które pozwalają zdobywać nowe umiejętności i doświadczenia zawodowe. Świadome planowanie oraz konsekwentna realizacja celu umożliwiają efektywne budowanie kariery zawodowej i kształtowanie własnego rozwoju zawodowego. Łącząc wiedzę teoretyczną, narzędzia doradcze i praktyczne doświadczenia, każdy może świadomie kierować swoją ścieżką zawodową i osiągać zamierzone cele. Źródła: 1. https://psz.praca.gov.pl/documents/10828/13929702/2001_nr_16+-+Planowanie+kariery+zawodowej.pdf/bd034a69-8996-4e84-81c9-b4f99401d059?t=1608810668000

2. https://web.swps.pl/strefa-zarzadzania/artykuly/22354-jak-planowac-swoja-kariere-zawodowa-aby-odniesc-sukces-dr-barbara-zych 3. https://kulturaiwychowanie.ahe.lodz.pl/wp-content/uploads/2020/04/KiW_16_BLACHNIO.pdf https://www.pans-koszalin.pl/pliki/PLANOWANIE%20KARIERY%20ZAWODOWEJ.pdf