Likwidacja zawodu położnej? Ministerstwo Zdrowia przedstawiło projekt ustawy, który wywołał medialną burzę.

W opublikowanym 15 maja przez Ministerstwo Zdrowia projekcie ustawy o zawodzie pielęgniarki i  zawodzie położnej zaszły istotne zmiany z punktu widzenia całego środowiska położnych. Do tej pory, aby wykonywać ten zawód, wymagane było ukończenie studiów z położnictwa na poziomie licencjackim lub, dobrowolnie, magisterkim. Dziś, w projekcie przedstawionym przez ministerstwo, czytamy, że nowym wymogiem dotyczącym kształcenia ma być ukończenie 3-letnich studiów z zakresu pielęgniarstwa a później 18-miesięcznego kursu kwalifikującego do zawodu położnej. Skąd ta nagła zmiana w systemie kształcenie, który rozgraniczał studia położnicze i pielęgniarskie? Ministerstwo Zdrowia tłumaczy nowelizację ustawy zmianami demograficznymi i problemami na rynku pracy położnych. Jak możemy przeczytać na stronie Gov.pl:

Z uwagi na zmiany demograficzne, coraz więcej położnych doświadcza bezrobocia. W Polsce jest 44 tys. położnych, z czego aż 13 tys. nie wykonuje zawodu, co oznacza, że niemal jedna trzecia położnych pozostaje dziś poza systemem. (...) Dzięki temu absolwentka będzie mogła wykonywać zarówno zawód położnej jak i pielęgniarki, zależnie od potrzeb systemu i własnej ścieżki zawodowe.

Dlaczego więc, mimo zapewnień Ministerstwa, że ustawa odpowiada potrzebom środkowa położnych i została przygotowana po wysłuchaniu się w ich głos, projekt wzbudza takie kontrowersje? Choć Ministerstwo powołuje się również na zgodność ustawy z dyrektywą unijną 2013/55/UEj z 20 listopada 2013 r., nowelizujący dyrektywę 2005/36/WE dotyczącą uznawania kwalifikacji zawodowych, która proponuje model kształcenia, w którym, aby zostać położną trzeba uzyskać kwalifikacje pielęgniarskie to jednocześnie nie nakłada modelu 3 lat studiów pielęgniarskich i 18 miesięcy kursu położniczego - a to właśnie ten fragment ustawy wywołuje na razie najczęstsze głosy sprzeciwu. Warto wspomnieć, że projekt został opublikowany, aby - jak ma to miejsce w przypadku każdej nowelizacji ustawy czy uchwalania nowych przepisów - mógł odbyć kolejne etapy; opiniowanie, przejście Komisji Społecznej, Komisji Prawniczej i wielu innych. Póki, co projekt dopiero wystartował w procesie legislacyjnym a jego aktualny etap to tzw. konsultacje publiczne podczas których swoje uwagi i zastrzeżenia mogą zgłaszać różne podmioty: uczelnie, związki zawodowe, organizacje pielęgniarek i położnych, eksperci i obywatele.

Wracając do systemu kształcenie położnych: dziś odrębny kierunek studiów z położnictwa to kompleksowy kurs w trakcie, którego położne zdobywają wiedzę nie tylko z odbierania porodów, ale również z obszaru neonatologii, czyli priorytetowej dziedziny medycyny zajmującej się opieką nad noworodkami. Położnictwo - choć kojarzone przez wielu “jedynie” z odbieraniem porodów to tak naprawdę zawód, który wiąże się z kompleksową opieką podczas ciąży i porodów, wsparciem rodzin, wsparciem noworodków a także profesjonalną pomocą kobietom po zabiegach ginekologicznych i pacjentkom onkologicznych chorującym na raka szyjki macicy czy jajnika. Jak widać, zakres obowiązków położnych wykracza więc dalece poza pierwsze skojarzenia na temat zawodu, który towarzyszy kobietom i ich rodzinom od dawien dawna. Na potrzeby naszego materiału poprosiliśmy o komentarz w sprawie proponowanej nowelizacji ustawy magister położnictwa oraz specjalistkę pielęgniarstwa neonatologicznego Małgorzatę Tumulec:

Myślałam, że rozszerzenie kwalifikacji położnych - w związku z tym, że w Polsce rodzi się coraz mniej dzieci - pójdzie w innym kierunku. Sądziłam, że położne dostaną możliwość udziału np. w kursach szczepień, dzięki czemu mogłyby, oprócz noworodków, szczepić także starsze dzieci, a nawet dorosłych. 

Pomysł ministerstwa nie tylko nie stwarza nowych miejsc pracy dla położnych i nie poszerza ich kwalifikacji, ale przede wszystkim pomaga pielęgniarkom znaleźć nowe kierunki edukacji. Aktualnie położne przez 3 lata po maturze studiują kierunek położnictwo, gdzie oprócz wykładów i seminariów mają bardzo dużo praktyk zawodowych, zarówno w trakcie roku akademickiego, jak i w wakacje. Program nauczania pielęgniarek i położnych znacząco się różni, dlatego naprawdę nie wiem, jak ministerstwo planuje zmieścić ten sam materiał położniczy w tak krótkim czasie. Nie wspominam już nawet o studiach magisterskich, które na położnictwie skupiają się m.in. na ginekologii operacyjnej czy neonatologii. Problem położnych, które nie mogą znaleźć pracy, również nie zostanie rozwiązany dzięki temu pomysłowi. Te panie zakończyły przecież trzyletnie lub pięcioletnie studia i dzięki tej ustawie nie nabędą kwalifikacji do pracy np. na chirurgii czy internie. Jedynie nowe studentki będą mogły skorzystać z możliwości pracy na różnych oddziałach.

Widzę tutaj jeszcze jeden problem - przez tę ustawę przez co najmniej 4,5 roku z polskich uczelni nie wyjdzie ani jedna położna, więc w ochronie zdrowia powstanie po prostu luka kadrowa. Dodatkowo pielęgniarki po 3 latach studiów, które będą chciały kontynuować naukę na położnictwie, wcale nie będą miały zagwarantowanego miejsca pracy na sali porodowej. Jeśli w szpitalu będzie zapotrzebowanie na pielęgniarki np. na oparzeniówce, taka osoba może zostać tam po prostu oddelegowana.

Warto zastanowić się, czy naprawdę chcemy zastąpić wykwalifikowaną kadrę osobami, które położnictwem zajmują się krócej niż 2 lata. Położne i pielęgniarki to dwa równie ważne zawody, które różnią się miedzy sobą i warto skupić się na wspieraniu rozwoju wyspecjalizowanej kadry zamiast ją ujednolicać.

Projekt ustawy wzbudza jeszcze jedno poważne zastrzeżenie wiążące się już nie z samym “wygaszaniem” zawodu położnej, ale w z tym jak nowy model kształcenia wpłynie na regulowane prawem nowe wytyczne dotyczące standardu opieki okołoporodowej. W aktualnej wersji tego dokumentu obowiązują bowiem restrykcyjne obostrzenia dotyczące podawaniu rodzącej kobiecie znieczulenia zewnątrzoponowego. Do jego wykonania potrzebny jest stały monitoring oraz wyspecjalizowana w tym kierunku położna anestezjologiczna. Temat ten podresla na łamach Prawo.pl  Jolanta Budzowska, radca prawny z Kancelarii BFP, pełnomocnik poszkodowanych pacjentów i autorka bloga „Błąd przy porodzie”, podkreślając znaczenie wyspecjalizowanych położnych, które w proponowanej ustawie obniżają jakość zawodu a nawet mogą sprawić realne zagrożenie bezpieczeństwa podczas porodów.  W odpowiedzi na projekt nowelizacji ustawy Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych opublikowała oświadczenie, w którym możemy przeczytać m.in.:

Należy podkreślić, że Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych nie była autorem zmian dotyczących projektu ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej w zakresie kształcenia położnych oraz nie zgłaszała propozycji likwidacji kształcenia położnych na poziomie studiów pierwszego stopnia ani odejścia od dwustopniowego modelu kształcenia. Obecne propozycje, które widzimy w maju 2026 roku, zostały zaproponowane przez Ministerstwo Zdrowia, a nie przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych ani konsultanta krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego, panią profesor Grażynę Iwanowicz-Palus, która również – jako pracownik Ministerstwa Zdrowia – nie posiadała wiedzy o zapisach znajdujących się w projekcie. Nie zgadzamy się, zgodnie z decyzją VIII Krajowego Zjazdu Pielęgniarek i Położnych, na odejście od dotychczasowego dwustopniowego kształcenia na kierunkach pielęgniarstwo i położnictwo. Nie zgadzamy się na zmianę kształcenia w zawodzie położnej.

W oświadczeniu NIPiP podkreśla również, że od dłuższego czasu diagnozuje problemy związane z zawodem położnych, także w kontekście problemów na rynku pracy, proponując np. stworzenie kursu unijnego dla położnych, które straciły zatrudnienie. 

Pomysł nowelizacji - choć konieczny, bo wywołany problemami środowiska położnych i demografia rynku pracy na razie nie spełnił oczekiwań. Być może, aby pójść za unijna dyrektywa  jednocześnie nie zaprzepaszczać jakości kształcenia położnych ministerstwo powinna rozważyć inny model edukacyjny niż ten oparty na 3 latach studiów pielęgniarskich i 18 miesięcy kursu położniczo - w końcu dyrektywa jest sugestia zmian - jej ostateczny kształt zależy od woli lokalnego ustawodawcy. Patrząc na odpowiedź środowiska, NRPiP oraz np. Federy - Fundacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny projekt będzie musiał zostać poddany wielu opiniom nim znajdzie się na końcu swojej drogi legislacyjnej. 

Źródła: 

1. https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12410308/katalog/13204102
2. https://www.gov.pl/web/zdrowie/wieksze-mozliwosci-zawodowe-dla-poloznej-i-pielegniarki
3. https://www.prawo.pl/zdrowie/zmiany-w-ksztalceniu-poloznych-czy-doprowadza-do-likwidacji-zawodu,1545513.html
4. https://www.instagram.com/p/DYhkrCkF5ia/?utm_source=ig_web_button_share_sheet&igsh=ZDNlZDc0MzIxNw==
5. https://www.linkedin.com/posts/ministerstwo-zdrowia_propozycja-zmian-zawartych-w-projekcie-activity-7462114309318324224-xbVd?utm_source=share&utm_medium=member_desktop&rcm=ACoAAFM2EBMBk9O65SQw44kutu3WYlFoLy8nVHE
6. https://www.linkedin.com/posts/ministerstwo-zdrowia_ochronazdrowia-zdrowie-activity-7462503036641271808-odcU?utm_source=social_share_send&utm_medium=member_desktop_web&rcm=ACoAAFM2EBMBk9O65SQw44kutu3WYlFoLy8nVHE
7. https://wumed.edu.pl/pl/kierunki-studiow/poloznictwo/studia-licencjackie-poloznictwo.html
8. https://bladprzyporodzie.com/
9. https://nipip.pl/oswiadczenie-nipip-ustawa-o-zawodach/