Nowa konwencja na rzecz godnej pracy. Kurierzy, dostawcy i pracownicy platform internetowych

Reformy w obszarze pracy platformowej są konieczne i wymagają zaangażowania wielu organizacji, a przede wszystkim polityków, aby skutecznie chronić pracowników przed brakiem bezpieczeństwa – zarówno w zakresie warunków pracy, jak i przed dramatycznymi skutkami ekonomicznymi oraz niepewnością zatrudnienia. O pracy platformowej pisaliśmy już wcześniej w kontekście jej niestabilnych warunków oraz często (nie)odpowiedzialności wielkich korporacji (np. przewozowych), dla których opłacalność modelu pracownika „na wynajem” często przekłada się na wysokie zyski. Tych korzyści nie doświadczają jednak sami „szeregowi” pracownicy (czytaj: Wyzwania pracy tymczasowej: Platform Economy & Prekariat).

Dziś możemy obserwować zmiany, które być może wpłyną na ten obszar rynku pracy; Międzynarodowa Organizacja Pracy (International Labour Organization, ILO) opublikowała artykuł „How will the new Convention No. 193 promote decent work in the platform economy?”, w którym wyjaśnia założenia nowo przyjętej Konwencji nr 193 – pierwszego międzynarodowego standardu pracy poświęconego gospodarce platformowej. Publikacja odpowiada m.in. na pytania, kogo obejmą nowe przepisy oraz kogo obejmą nowe przepisy oraz jakie obowiązki będą spoczywać na platformach cyfrowych i państwach.

Czym jest praca platformowa?

Praca platformowa jest jednym z elementów gospodarki cyfrowej, która opiera się na wykorzystaniu technologii i platform internetowych do łączenia osób świadczących usługi z ich odbiorcami. To właśnie dzięki aplikacjom takim jak Uber, Glovo czy Bolt możemy zamówić przejazd lub dostawę w kilka minut, a cały proces odbywa się niemal bez udziału tradycyjnych pośredników. Choć taki model stał się synonimem wygody i elastyczności, od lat budzi również kontrowersje związane z niepewnymi warunkami zatrudnienia, odpowiedzialnością platform oraz ochroną praw osób wykonujących pracę za ich pośrednictwem.

Rozwój gospodarki cyfrowej doprowadził również do powstania zjawiska określanego jako prekariat – grupy osób pracujących w warunkach niepewnego zatrudnienia. Dotyczy to przede wszystkim osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych, dla których charakterystyczne są niestabilne dochody, ograniczony dostęp do zabezpieczeń społecznych oraz niewielka ochrona wynikająca z prawa pracy. Choć praca platformowa jest często przedstawiana jako synonim elastyczności i niezależności, w praktyce wielu pracowników pozostaje zależnych od algorytmów, ocen użytkowników czy zmieniających się zasad funkcjonowania platform. W efekcie ich sytuacja zawodowa i ekonomiczna bywa znacznie mniej stabilna, niż sugeruje model „samozatrudnionego partnera”.

Problem ten wykracza jednak poza kwestie wynagrodzenia. Wciąż pozostaje otwarte pytanie o odpowiedzialność za bezpieczeństwo i higienę pracy, ochronę socjalną oraz prawa pracowników wykonujących obowiązki za pośrednictwem platform. To właśnie te wyzwania stały się jednym z głównych powodów rozpoczęcia prac nad nowymi międzynarodowymi regulacjami.

Jakie prawa i środki ochrony zapewnia Konwencja oraz kogo obejmuje?

Konwencja nr 193 obejmuje wszystkie osoby wykonujące pracę za pośrednictwem platform cyfrowych – niezależnie od tego, czy są zatrudnione na podstawie umowy o pracę, czy świadczą usługi jako osoby samozatrudnione. Dokument gwarantuje im podstawowe prawa pracownicze, w tym prawo do bezpiecznych i godnych warunków pracy, ochrony socjalnej, sprawiedliwego wynagrodzenia oraz ochrony przed dyskryminacją, przemocą i nękaniem. 

Po raz pierwszy na poziomie międzynarodowym uregulowano również kwestie zarządzania algorytmicznego – platformy będą zobowiązane do informowania pracowników o wykorzystywaniu algorytmów do monitorowania i podejmowania decyzji oraz zapewnienia możliwości odwołania się od decyzji, takich jak zawieszenie lub dezaktywacja konta. Konwencja zobowiązuje także państwa do właściwego określania statusu zatrudnienia pracowników platformowych oraz skutecznego egzekwowania przepisów chroniących ich prawa.

Choć Konwencja nr 193 nie obowiązuje automatycznie we wszystkich państwach członkowskich Międzynarodowej Organizacji Pracy i wymaga ratyfikacji przez poszczególne kraje, jej założenia wpisują się w kierunek zmian obserwowany również w Polsce. Dobrym przykładem jest tegoroczna reforma Państwowej Inspekcji Pracy, która wzmacnia narzędzia do walki z tzw. „umowami śmieciowymi” i fikcyjnym samozatrudnieniem. Nowe przepisy mają ułatwić egzekwowanie prawa w sytuacjach, gdy umowy cywilnoprawne zastępują stosunek pracy, a pracownicy są pozbawiani należnych im praw i ochrony.

Źródła:

1. https://jobsdoor.eu/pl/aktualnosci/wyzwania-pracy-tymczasowej-platform-economy-and-prekariat-UmjCdmtatgfjZxomQ6CV
2. https://www.ilo.org/resource/article/how-will-new-convention-no193-promote-decent-work-platform-economy