Zwolnienie lekarskie w pracy: co musimy o tym wiedzieć?

Absencja pracowników nie jest zjawiskiem jednorodnym. W literaturze przedmiotu wyróżnia się kilka jego typów. Naturalna absencja wynika z rzeczywistych przyczyn zdrowotnych lub innych uzasadnionych okoliczności uniemożliwiających wykonanie pracy. Absencja organizacyjna (szary) Z drugiej strony wiąże się to z niewłaściwym zarządzaniem procesami w organizacji, nieefektywną organizacją pracy lub brakiem środków zapobiegawczych. Z kolei patologiczna absencja oznacza nadużywanie zwolnienia lekarskiego lub niewłaściwe korzystanie z niego w celu uniknięcia obowiązków zawodowych.

Takie rozróżnienie pozwala lepiej zrozumieć istotę zwolnienia lekarskiego. Chociaż bezpośrednią przyczyną jest zdrowie pracownika, na ryzyko choroby i długość nieobecności mogą również wpływać warunki pracy. Przewlekły stres, przeciążenie obowiązkami, niekorzystny klimat organizacyjny, niewłaściwa ergonomia stanowiska lub brak równowagi między pracą a życiem prywatnym zwiększają ryzyko problemów zdrowotnych, aw konsekwencji prowadzą do częstszych zwolnień lekarskich. Oznacza to, że zdrowie pracowników jest nie tylko ich indywidualną odpowiedzialnością, ale ważnym elementem nowoczesnego podejścia do bezpieczeństwa pracy, zdrowia i dobrego samopoczucia (wellness) w organizacji.

Zwolnienie chorobowe ma również namacalne konsekwencje dla pracodawców. Nagłe nieobecności utrudniają planowanie pracy, zwiększają obciążenie innych pracowników, mogą wpływać na terminowość zadań i generować dodatkowe koszty związane z organizacją zastępstw. Dlatego coraz więcej organizacji monitoruje poziom absencji i analizuje jego przyczyny. Pomocnym narzędziem jest Krajowy wskaźnik nieobecności chorych, która — jak wskazuje Prawo.pl — jest jedyną w Polsce, która pozwala na obliczanie wskaźników absencji dla konkretnej firmy na podstawie dostarczonych przez nią danych źródłowych. Pozwala to porównać wyniki organizacji z innymi przedsiębiorstwami i lepiej planować działania zapobiegawcze. (Prawo.pl)

W Polsce rośnie wskaźnik zwolnień lekarskich, a trzema najczęstszymi przyczynami jest zdrowie psychiczne

Według raportu ZUS „Zwolnienia chorobowe w 2025 r.” liczba zwolnień chorobowych w Polsce nadal pozostaje na wysokim poziomie. W 2025 roku wydano 27,5 miliona zaświadczeń lekarskich obejmujących łącznie 290,5 miliona dni zwolnienia lekarskiego, co stanowi niewielki wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim. Co istotne, trzecią najczęstszą przyczyną absencji były zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, stanowiące 14,1% wszystkich dni zwolnień lekarskich.

Według raportu ZUS „Nieobecność chorobowa w 2025 r.” zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania były drugą najczęstszą przyczyną zwolnień lekarskich w Polsce pod względem liczby dni nieobecności w pracy. Stanowiły one 34,1 miliona dni nieobecności, czyli 14,1% wszystkich dni zwolnień lekarskich.

Rosnący udział zaburzeń psychicznych wśród przyczyn zwolnień lekarskich pokazuje, że stan zdrowia psychicznego pracowników powinien stać się jednym z priorytetów środków bezpieczeństwa i higieny pracy. Według raportu ZUS za 2025 r. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania były drugą najczęstszą przyczyną zwolnień lekarskich w Polsce, stanowiąc 14,1% wszystkich dni nieobecności w pracy. Jednocześnie badania CBOS pokazują, że 27% Polaków w wieku 18—44 lat skorzystało już z pomocy psychologa, psychoterapeuty czy psychiatry, co świadczy o rosnącej świadomości i skali potrzeb w zakresie zdrowia psychicznego.

Mimo to wiele organizacji nadal ma kulturę pracy, która nie sprzyja otwartemu mówieniu o problemach psychicznych lub bezpiecznemu powrotowi do pełnej równowagi po kryzysie zdrowotnym. Dla pracodawców inwestowanie w przyjazne, godne i bezpieczne środowisko pracy to nie tylko wyraz troski pracowników. Jest to również działanie, które może zmniejszyć zwolnienia lekarskie, wspierać zaangażowanie zespołu, poprawić produktywność i wzmocnić długoterminową skuteczność organizacji.

Zalecenia

Skuteczne ograniczenie zwolnień lekarskich powinno opierać się przede wszystkim na środkach zapobiegawczych. Budowanie zaangażowania pracowników, wzmacnianie relacji między kierownictwem a zespołem oraz prowadzenie przemyślanych procesów rekrutacyjnych pomagają stworzyć środowisko pracy, które zmniejsza ryzyko absencji i wspiera dobre samopoczucie pracowników. Ważnym elementem są również działania edukacyjne i organizacyjne. Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, promocji zdrowia lub ergonomii pomagają zmniejszyć ryzyko chorób i obrażeń, a odpowiednio zaprojektowane systemy motywacyjne i przejrzyste zasady wynagrodzeń mogą zmniejszyć nadużywanie zwolnień lekarskich i wzmocnić poczucie odpowiedzialności za organizację.

Warto również skorzystać z doświadczeń innych firm i regularnie analizować własne wskaźniki absencji. Wymiana dobrych praktyk, monitorowanie przyczyn nieobecności oraz inwestowanie w rozwój kompetencji menedżerskich pozwalają na skuteczniejsze planowanie działań zapobiegawczych. W dłuższej perspektywie takie podejście przekłada się nie tylko na zmniejszenie zwolnień lekarskich, ale także na większe zaangażowanie pracowników, większą efektywność zespołów i lepsze wyniki całej organizacji.

Źródła:

1. https://www.prawo.pl/kadry/absencja-chorobowa,266669.html
2. https://www.zus.pl/documents/10182/12108079/Absencja_I_XII_2025.pdf/06819835-6be8-96ab-b90f-2ccaa4a6639a?t=1769065276284