Wolontariat w Instytucie Mindset: perspektywa uczestników 

Źródło zdjęć: Fundacja Mindset. Wszystkie zdjęcia są własnością Fundacji Mindset i przedstawiają prace powstałe podczas warsztatów organizowanych przez Fundację.

Praca na oddziałach psychiatrycznych w warszawskich szpitalach to jeden z głównych obszarów działalności Instytutu Mindset – fundacji wspierającej dzieci i młodzież doświadczające kryzysów psychicznych oraz ich rodziny. Dzięki wykorzystaniu metod arteterapii oraz odpowiednio przygotowanym i stale aktualizowanym szkoleniom osoby zgłaszające się na wolontariat mogą z bliska przyjrzeć się praktyce psychologicznej, a także systematycznie poszerzać swoją wiedzę i kompetencje. 

Istotnym elementem modelu działania organizacji jest oparcie go na doświadczeniu zdobywanym bezpośrednio podczas pracy na oddziałach psychiatrycznych. To właśnie praktyka, rozwijana i pogłębiana z każdym kolejnym miesiącem działalności, stanowi fundament funkcjonowania Instytutu Mindset. Fundacja powstała zresztą z osobistych doświadczeń jej założycielki – Magdaleny Kowalskiej. W wywiadzie dla Jobs Door opowiedziała ona o swoich pierwszych kontaktach ze środowiskiem młodych pacjentów szpitala psychiatrycznego po ukończeniu studiów psychologicznych. Jak sama podkreśla, to właśnie to doświadczenie – już nie teoretyczne, lecz będące prawdziwym spotkaniem z młodymi ludźmi – wpłynęło na jej decyzję o stworzeniu miejsca, które realnie odpowiada na potrzeby dzieci, młodzieży i ich rodzin, opierając swoje działania na nieustannie analizowanej pracy prowadzonej na oddziałach. 

Aby zostać wolontariuszem lub wolontariuszką Instytutu Mindset, należy być studentem lub absolwentem studiów psychologicznych. To doskonała propozycja dla osób, które chcą zdobyć praktyczne doświadczenie przed rozpoczęciem pracy w zawodzie, a także dla tych, którzy pragną jeszcze bardziej pogłębić swoją wiedzę. Wymóg wykształcenia psychologicznego wynika również z troski o bezpieczeństwo dzieci i młodzieży. Jednocześnie osoby angażujące się w wolontariat zobowiązują się do udziału w nim przez minimum sześć miesięcy. Pozwala to lepiej zrozumieć zachodzące procesy, a także budować zdrowe i bezpieczne relacje zarówno z młodymi pacjentami, jak i z zespołem wolontariackim. 

Wolontariuszki i wolontariusze Instytutu Mindset odpowiedzieli nam na kilka pytań dotyczących pracy na oddziałach psychiatrycznych z dziećmi i młodzieżą.  

Co stanowiło największe wyzwanie, ale jednocześnie największą wartość podczas wolontariatu? 

Karolina Karwacka - Ziemak, wolontariuszka Instytutu Mindset: 

Największym wyzwaniem było dla mnie konfrontowanie się z ogromem cierpienia młodych osób — szczególnie w sytuacjach, gdy ich historia była naznaczona traumą, odrzuceniem lub długotrwałym kryzysem psychicznym. Trudne bywało także akceptowanie własnych ograniczeń — świadomość, że jako wolontariusz nie zawsze mogę pomóc w takim zakresie, w jakim bym chciała.  Dzięki tym wyzwaniom nauczyłam się obecności — bycia z drugim człowiekiem bez presji i oczekiwań. Doświadczyłam, jak ogromne znaczenie ma autentyczna relacja, uważność i drobne gesty. Te spotkania bardzo pogłębiły moje rozumienie młodzieży w kryzysie i przypomniały mi, dlaczego wybrałam ten zawód. I właśnie to stanowi największą wartość wolontariatu. 

Choć doświadczenia wolontariuszy różnią się między sobą, w ich wypowiedziach regularnie powraca jeden motyw – spotkanie z cierpieniem młodych ludzi wymaga dużej uważności, ale jednocześnie pozwala dostrzec znaczenie pozornie niewielkich gestów i relacji budowanych krok po kroku. 

Joanna Parasiewicz wolontariusz Instytutu Mindset: 

Największe wyzwanie stanowią dla mnie smutek i cierpienie często bardzo młodych osób, które doświadczają kryzysu psychicznego, traumy, samotności czy poczucia braku wpływu na własne życie. Na dziecięcych oddziałach zamkniętych szczególnie mocno widać, jak kruche może być poczucie bezpieczeństwa i sprawczości u dziecka lub nastolatka. Wyzwaniem jest też zaakceptowanie, że nie ma dróg na skróty, czasem nie da się szybko „naprawić” sytuacji ani zobaczyć efektów naszej pracy.  Jednocześnie właśnie w tych trudnościach dostrzegam największą wartość tego doświadczenia. Wolontariat pokazuje, jak ogromnego znaczenia nabierają z pozoru drobne rzeczy, jak czas wspólnego razem, rozmowa bez oceniania, możliwość zdecydowania przez dziecko o kolorze, formie czy pomyśle na pracę artystyczną. Dla wielu dzieci to jedna z niewielu przestrzeni, w której mogą czegoś doświadczyć na własnych zasadach, stworzyć coś od początku do końca, poczuć satysfakcję, wpływ oraz sprawczość. A to w zdrowieniu psychicznym ma ogromną wartość. 

Praca na oddziale psychiatrycznym stanowi dla przyszłych psychologów wyjątkową okazję do zdobywania doświadczenia poza murami uczelni. To przestrzeń, w której wiedza teoretyczna spotyka się z codziennością pacjentów, a umiejętności budowania relacji stają się równie ważne jak znajomość metod terapeutycznych. 

W jaki sposób doświadczenie tego typu działań pomaga w praktyce zawodowej psychologa? 

Karolina: Wolontariat na oddziale psychiatrycznym daje bezpośredni kontakt z realiami funkcjonowania młodych pacjentów w kryzysie — nie tylko w gabinecie, ale w ich codzienności. Dzięki temu lepiej rozumiem dynamikę oddziału, mechanizmy obronne, sposoby regulacji emocji czy trudności w relacjach rówieśniczych.  To doświadczenie rozwija także kompetencje miękkie: cierpliwość, elastyczność, uważność na sygnały niewerbalne oraz umiejętność budowania relacji w krótkim czasie. W praktyce zawodowej przekłada się to na większą empatię, trafniejsze formułowanie interwencji i lepsze dostosowanie języka do młodego pacjenta. Dodatkowo wzmacnia odporność psychiczną i pomaga lepiej radzić sobie z obciążeniem emocjonalnym pracy klinicznej. 

Perspektywa zdobywana podczas wolontariatu pozwala lepiej zrozumieć, jak wygląda proces zdrowienia młodych osób oraz jakie znaczenie ma obecność wspierających dorosłych. To doświadczenie, które pozostaje cenne niezależnie od dalszej ścieżki zawodowej. 

Joanna: Wolontariat uczy pokory i obecności. Psychologia kliniczna nie polega wyłącznie na diagnozie czy interwencji, ponieważ często opiera się na budowaniu relacji, bezpieczeństwa i zaufania. Wolontariat na oddziale psychiatrycznym pozwala lepiej rozumieć codzienność pacjentów, ich ograniczenia, emocjonalne przeciążenie, ale też potrzeby, które często pozostają niewypowiedziane.  To doświadczenie uczy również patrzenia na pacjenta szerzej niż przez pryzmat diagnozy. Dziecko w kryzysie psychicznym nadal pozostaje dzieckiem, potrzebuje zabawy, ekspresji, kontaktu, poczucia normalności i chwili oddechu od rzeczywistości szpitalnej. W praktyce zawodowej pomaga to budować bardziej humanistyczne podejście, większą wrażliwość na autonomię pacjenta oraz świadomość, że czasem największym wsparciem nie jest interpretacja czy technika terapeutyczna, ale autentyczna i akceptująca obecność. 

Jednym z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych przez wolontariuszy Instytutu Mindset jest arteterapia. Zajęcia twórcze nie tylko urozmaicają codzienność na oddziale, ale również stają się sposobem na wyrażenie emocji i budowanie poczucia sprawczości. 

Dlaczego arteterapia dla dzieci i młodzieży przebywających na stacjonarnych oddziałach psychiatrycznych jest ważna i potrzebna? 

Karolina: Arteterapia daje młodym osobom możliwość wyrażenia emocji w sposób bezpieczny i niewerbalny — co jest szczególnie istotne, gdy trudno im mówić o swoich przeżyciach wprost. Dla wielu pacjentów to pierwszy krok do kontaktu ze sobą i budowania poczucia sprawczości.  Na oddziale, gdzie codzienność bywa monotonna i obciążająca, działania twórcze wprowadzają element swobody, kreatywności i ulgi. Pomagają redukować napięcie, regulować emocje oraz wzmacniać poczucie własnej wartości. Dodatkowo arteterapia sprzyja budowaniu relacji — zarówno z terapeutą, jak i z innymi uczestnikami zajęć, co ma ogromne znaczenie w procesie zdrowienia młodzieży. 

Jak podkreślają wolontariusze, działania artystyczne często otwierają przestrzeń do rozmowy, pomagają redukować napięcie i pozwalają młodym pacjentom odzyskać poczucie wpływu na własne doświadczenia. 

Joanna: Arteterapia oferuje możliwość wyrażenia emocji tam, gdzie słowa bywają niewystarczające albo zbyt trudne. Dzieci i młodzież hospitalizowane psychiatrycznie często mierzą się z napięciem, lękiem, depresją, autoagresją czy doświadczeniami traumatycznymi, a mówienie o tym nie zawsze jest możliwe.  Twórczość staje się wtedy bezpiecznym językiem ekspresji. Pozwala odreagować napięcie, nazwać emocje , pomóc odzyskać kontakt ze sobą. Co równie istotne, na oddziale zamkniętym - gdzie wiele decyzji jest narzuconych przez procedury i priorytet leczenia - działania artystyczne mogą przywracać poczucie wpływu: „to jest moje”, „ja zdecydowałem”, „ja stworzyłam”.  Dla wielu młodych pacjentów zajęcia z arteterapii są jedną z niewielu dostępnych form przyjemności i oderwania od trudnej codzienności oddziału. Sztuka może stać się przestrzenią budowania kompetencji emocjonalnych, relacji społecznych i doświadczenia sukcesu, a to są elementy, które wspierają proces zdrowienia psychicznego i wzmacniają zasoby dziecka na przyszłość. 

Wolontariat, który zmienia perspektywę 

Historie wolontariuszek i wolontariuszy Instytutu Mindset pokazują, że wsparcie dzieci i młodzieży w kryzysie psychicznym opiera się przede wszystkim na obecności, uważności i budowaniu bezpiecznych relacji. Dla uczestników programu jest to nie tylko możliwość zdobycia cennego doświadczenia zawodowego, ale także okazja do lepszego zrozumienia potrzeb młodych ludzi. To właśnie połączenie praktyki, refleksji i zaangażowania sprawia, że wolontariat staje się ważnym elementem zarówno procesu zdrowienia pacjentów, jak i rozwoju przyszłych specjalistów.  

Poprzez sztukę do zdrowia, czyli jak program Kalejdoskop wspiera dzieci i młodzież 

Autorski program warsztatów twórczych Kalejdoskopy to działanie z zakresu arteterapii rozwojowej, łączące elementy psychoedukacji, twórczej ekspresji oraz wsparcia psychologicznego. Jego odbiorcami są dzieci i młodzież w wieku od 7 do 18 lat przebywające na stacjonarnych oddziałach psychiatrycznych. Program opiera się na wiedzy naukowej dotyczącej pozytywnego wpływu działań twórczych na zdrowie psychiczne. Poprzez różnorodne aktywności twórcze uczestnicy mają możliwość wyrażania emocji, rozwijania kreatywności oraz budowania poczucia sprawczości. Badania wskazują, że arteterapia może przyczyniać się do łagodzenia objawów depresji, obniżania poziomu lęku i napięcia oraz wspierać proces zdrowienia psychicznego. 

Wolontariusze prowadzący warsztaty realizują cele psychologiczne, społeczne, behawioralne i fizjologiczne. Tak szerokie podejście jest szczególnie istotne w przypadku dzieci i młodzieży przebywających w szpitalu, dla których zajęcia stanowią nie tylko formę terapii, ale również możliwość oderwania się od trudnej codzienności oddziału. 

Tworzenie prac artystycznych, podejmowanie nowych aktywności oraz nawiązywanie naturalnych interakcji społecznych pozwalają młodym osobom doświadczać bezpieczeństwa, otwartości i akceptacji. W dłuższej perspektywie program wspiera rozwój kompetencji emocjonalnych i społecznych, pomagając uczestnikom odzyskiwać poczucie wpływu na własne życie oraz budować zasoby potrzebne w procesie zdrowienia.