Nowy rok szkolny: praca nauczyciela

Wrzesień to powrót dzieci i nauczycieli do szkół. Ci ostatni mierzą się z nowymi wyzwaniami w pracy i zmianami w systemie oświaty. Czego mogą spodziewać się w tym roku nauczyciele?

Rok szkolny 2026/2027 przynosi nauczycielom kolejne zmiany dotyczące wynagrodzeń, czasu pracy i wymaganych kwalifikacji. Zmieniają się również zasady związane z pensum oraz katalogiem przedmiotów, których mogą nauczać osoby z określonym wykształceniem. Sprawdzamy, co w praktyce oznaczają najważniejsze zmiany dla nauczycieli.

Wynagrodzenie nauczyciela i godziny ponadwymiarowe – ile pracuje nauczyciel?

Wraz z początkiem 2026 roku, w związku z ustawą budżetową, zmieniła się wysokość wynagrodzeń nauczycieli. Minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego wzrosły o 3 proc. w stosunku do stawek obowiązujących od 1 stycznia 2025 roku. Wzrost wynagrodzenia zasadniczego może oznaczać również wyższe kwoty niektórych innych składników wynagrodzenia, których wysokość jest od niego uzależniona. Przykładem jest dodatek za wysługę lat (dodatek stażowy). Jest on naliczany jako procent wynagrodzenia zasadniczego, dlatego wraz ze wzrostem pensji zasadniczej rośnie również jego kwota.

W 2026 roku kwota bazowa dla nauczycieli wynosi 5597,86 zł. Należy jednak pamiętać, że wysokość wynagrodzenia zasadniczego zależy m.in. od stopnia awansu zawodowego oraz poziomu wykształcenia nauczyciela. W przypadku nauczycieli posiadających wymagane wykształcenie minimalne wynagrodzenie zasadnicze wynosi odpowiednio 5308 zł brutto dla nauczyciela początkującego, 5469 zł brutto dla nauczyciela mianowanego oraz 6397 zł brutto dla nauczyciela dyplomowanego.

Dodatki i dodatkowe wynagrodzenie

Wynagrodzenie nauczyciela nie ogranicza się jednak do pensji zasadniczej. W zależności od stanowiska, stażu pracy i wykonywanych obowiązków nauczyciel może otrzymywać również m.in.:

dodatek za wysługę lat (stażowy),
dodatek motywacyjny,
dodatek funkcyjny, np. za pełnienie funkcji wychowawcy klasy lub dyrektora,
wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe,
wynagrodzenie za godziny doraźnych zastępstw.

Godziny ponadwymiarowe: ważna zmiana od 2026 roku

Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują również zmiany dotyczące wynagradzania nauczycieli za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Jeżeli nauczyciel był gotowy do prowadzenia zajęć, ale lekcja nie odbyła się z przyczyn od niego niezależnych, w określonych przepisami sytuacjach zachowuje on prawo do wynagrodzenia. Dotyczy to m.in. sytuacji, w których nie odbyły się zajęcia indywidualne z powodu nieobecności ucznia albo zajęcia zostały odwołane w związku z wyjazdem klasy na wycieczkę.

Ile naprawdę pracuje nauczyciel? Mit 18 godzin pracy

W przypadku czasu pracy nauczycieli często pojawia się przekonanie, że ich praca ogranicza się do 18 godzin tygodniowo. W rzeczywistości 18 godzin nie oznacza całkowitego wymiaru czasu pracy nauczyciela. Zgodnie z art. 42 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela, czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. W ramach tego czasu nauczyciel realizuje m.in. zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze prowadzone bezpośrednio z uczniami lub na ich rzecz.

Dla wielu nauczycieli tygodniowe pensum wynosi 18 godzin, jednak wymiar pensum może być różny w zależności od rodzaju prowadzonych zajęć i stanowiska. Oznacza to, że 18 godzin stanowi jedynie część tygodniowego czasu pracy, a nie cały czas, który nauczyciel powinien przeznaczyć na wykonywanie swoich obowiązków. Pozostały czas pracy obejmuje m.in. przygotowywanie się do zajęć, sprawdzanie prac uczniów, prowadzenie dokumentacji, udział w radach pedagogicznych, konsultacje z rodzicami i uczniami, współpracę z innymi nauczycielami i specjalistami, realizację zadań statutowych szkoły oraz dokształcanie i doskonalenie zawodowe.

Warto więc rozróżnić dwie kwestie: pensum nauczyciela, czyli określoną liczbę godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, oraz całkowity tygodniowy czas pracy, który w przypadku nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze wynosi maksymalnie 40 godzin.

Jakie kwalifikacje musi mieć nauczyciel w 2026 roku?

W 2026 roku zmieniły się również przepisy dotyczące kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Nowelizacja rozporządzenia rozszerzyła katalog osób uprawnionych do nauczania niektórych przedmiotów, w związku ze zmianami wprowadzanymi w szkołach od roku szkolnego 2026/2027. Dotyczy to m.in. nowych przedmiotów, takich jak przyroda, zajęcia praktyczno-techniczne i edukacja obywatelska, a także edukacji zdrowotnej i fakultatywnych zajęć edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne.

Kto może uczyć nowych przedmiotów?

W praktyce nowe przepisy pozwalają nauczycielom posiadającym kwalifikacje do nauczania określonych przedmiotów prowadzić również nowe zajęcia:

Przyroda: kwalifikacje mają nauczyciele biologii, geografii, fizyki i chemii.
Zajęcia praktyczno-techniczne: mogą je prowadzić m.in. nauczyciele techniki.
Edukacja obywatelska: kwalifikacje mają nauczyciele wiedzy o społeczeństwie i historii.
Kształcenie obronne: kwalifikacje będą mieli nauczyciele edukacji dla bezpieczeństwa. Przedmiot ten zastąpi edukację dla bezpieczeństwa w szkole podstawowej od roku szkolnego 2027/2028.

Edukacja zdrowotna: kto może jej nauczać?

Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna jest przedmiotem obowiązkowym. Katalog nauczycieli uprawnionych do jej prowadzenia został rozszerzony m.in. o osoby posiadające kwalifikacje do nauczania edukacji dla bezpieczeństwa, a w przyszłości również kształcenia obronnego.

Osobne kwalifikacje określono dla fakultatywnego przedmiotu edukacja zdrowotna - zdrowie seksualne. Mogą go prowadzić m.in. osoby posiadające kwalifikacje do nauczania edukacji zdrowotnej, a także nauczyciele biologii, przyrody, wychowania fizycznego i psychologowie. Uprawnienia mogą mieć również osoby z wykształceniem medycznym; m.in. lekarze, lekarze dentyści, farmaceuci, pielęgniarki, położne, diagności laboratoryjni, fizjoterapeuci i ratownicy medyczni , jednak pod warunkiem posiadania przygotowania pedagogicznego. Kwalifikacje mogą również posiadać absolwenci kierunków zdrowie publiczne, dietetyka lub żywienie człowieka, jeśli mają przygotowanie pedagogiczne.

Uprawnienia do prowadzenia tych zajęć zachowali także nauczyciele, którzy na podstawie wcześniejszych przepisów posiadali kwalifikacje do nauczania wychowania do życia w rodzinie.

Zmiany w Karcie Nauczyciela

Podstawowym aktem prawnym regulującym status zawodowy nauczycieli jest Karta Nauczyciela - ustawa szczególna wobec Kodeksu pracy. Określa ona m.in. zasady nawiązywania i zmiany stosunku pracy, awansu zawodowego, wynagradzania, czasu pracy i urlopów, a także odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz szczególnych zasad rozwiązania i wygaśnięcia stosunku pracy. Jedną z istotnych zmian wprowadzonych w 2026 roku jest modyfikacja grup nauczycieli objętych 18-godzinnym pensum, określonych w tabeli zawartej w art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela. Zmiana ta weszła w życie 1 września 2026 r. Od tego dnia uchylone zostało również odrębne upoważnienie dla organu prowadzącego do ustalania pensum nauczycieli praktycznej nauki zawodu w wymiarze do 20 godzin tygodniowo.

W praktyce oznacza to, że przy organizowaniu i rozliczaniu czasu pracy nauczycieli w roku szkolnym 2026/2027 należy uwzględniać przepisy obowiązujące w okresie, którego dotyczy dane rozliczenie.

Podsumowanie

Zmiany wprowadzone w 2026 roku wpływają zarówno na warunki zatrudnienia nauczycieli, jak i na zakres możliwości, jakie daje praca w oświacie. Dla osób już pracujących w zawodzie oznaczają nowe zasady organizacji pracy, a dla tych, którzy dopiero rozważają karierę nauczycielską - nowe możliwości wynikające m.in. z rozszerzenia katalogu kwalifikacji.

Źródła: